برچسب: علوم اجتماعی

این روزها وقتی صحبت وضعیت اقتصادی جهان، سیاست‌های بانک جهانی، تولید کالاهای مصرفی برندهای غربی در کشورهای شرق دور مثل چین و اندونزی و حتی تحولات اقتصادی-سیاسی ایران پیش می‌آید، چه بسیار کلمه‌ی «نئولیبرالیسم» شنیده می‌شود. گفته می‌شود «نئولیبرالیسم» نظام اقتصادی و سیاسی مسلط جهان و مسئول بیشتر مصائب جهان کنونی، از جمله شکاف افزاینده‌ی بین داراها و ندارهاست. چگونه می‌توانیم دانش خود را درباره‌ی «نئولیبرالیسم» افزایش دهیم؟

به زعم سعد-فیلهو و جانستون، نویسندگان کتاب نئولیبرالیسم: خوانش انتقادی، «ما در عصر نئولیبرالیسم زندگی‌ می‌کنیم». آن‌ها و سایر نویسندگان این کتاب بر این باور رایج اما نه لزوماً دقیق پای می‌فشارند که به سبب به کار بستن ایدئولوژی‌ای که به عنوان «نئولیبرالیسم» تعریفش می‌کنند، قدرت و ثروت به نحو روزافزونی در دستان شرکت‌های بزرگ فراملیتی و گروه‌های نخبه متمرکز شده است. در نوشته‌ی پشت جلد کتاب، ناشر پا را فراتر می‌گذارد و «نئولیبرالیسم» را به عنوان «ایدئولوژی مسلطی که دنیای امروز ما را شکل می‌دهد» توصیف می‌کند. اما با وجود اهمیتِ به گفته‌ی آن‌ها فراگیر این مفهوم، سعد-فیلهو و جانستون «تعریف تئوریک محض نئولیبرالیسم را ناممکن می‌یابند.» (مقدمه‌ی کتاب)

اگر از کسی بپرسید که یک کتاب درباره‌ی نئولیبرالیسم معرفی کند، بدون شک کتاب تاریخ مختصر نئولیبرالیسم دیوید هاروی متفکر مارکسیست را معرفی می‌کند. این کتاب آن‌قدر کلاسیک شده است که نیازی به معرفی نداشته باشد. این نوشته یک بازخوانی از این کتاب کلاسیک در پرتو مسائل امروز جامعه ایران است، با هدف پاسخگویی به سه پرسش: آیا در یک ساخت استبدادی دولت‌گرا می‌توانیم با نئولیبرالیسم مواجه باشیم؟ مقابله با نئولیبرالیسم چه شکی یافته است و این‌که ارتباط آن با لیبرالیسم چیست.

برنامه توسعه ملل متحد به‌عنوان یکی از زیرمجموعه‌های سازمان ملل متحد، از سال ۱۹۹۰ گزارش‌هایی با عنوان «گزارش توسعه‌ی انسانی» را سالانه منتشر می‌کند. گزارش‌هایی با موضوعات مختلف، از جمله: مشارکت مردم، ابعاد امنیت انسانی، جنسیت و توسعه انسانی، آزادی و تکثر فرهنگی، مهاجرت انسانی و…
محور مشترک گزارش‌های توسعه انسانی ــ شاخص توسعه‌‌ی انسانی ــ مرکب از سه شاخص درآمد، آموزش و امید به زندگی در بدو تولد است.

مطالعات بدن از کی باب شد؟ پرسش‌های اصلی آن چیست و در مجموع این رشته که خود ترکیبی است از رشته‌های مختلف (اعم از جامعه‌شناسی بدن، انسان‌شناسی بدن، مطالعات فرهنگی، مطالعات جنسیت و…) چه موضعی در برابر توجه به بدن می‌گیرد؟
مطالعات اجتماعی بدن به جریان داشتن نوعی بازخورد میان بدن‌ها و محیط اجتماعی‌ قائل است که طی آن محیط‌های اجتماعی بدن‌ها را می‌سازند، و این ساخته‌شدن بدن‌ها به نوبه‌ی خود بر رفتار اجتماعی تاثیر می‌گذارد.

در بخش دوم از سری مطالب مطالعات بدن که نگاهی کتاب‌شناختی به این حوزه دارد، به معرفیِ چند کتاب اصلی و محوری در باب مطالعات بدن می‌پردازیم. بنا به نوعی جست‌وجو در میان انواع کتاب‌های فارسیِ موجود در بازارِ نشرِ کشور، ۸ عنوان کتاب، به‌شکل خاص و هریک از منظری متفاوت به واکاویِ مفهومِ بدن در وجوه گوناگون حیات اجتماعی-فرهنگیِ انسان معاصر پرداخته‌اند. در این مطلب به پنج کتاب از این میان به صورت اجمالی پرداخته‌ایم.

در بخش سوم و پایانی این نوشتار، مروری داریم بر ۳ کتاب باقی‌مانده از مجموعه کتاب‌های اصلیِ حوزه‌ی جدید، جذاب و بینارشته‌ایِ مطالعات بدن و این مطلب را درنهایت با معرفی ۱۳ عنوان کتاب، اعم از ۵ عنوان کتابِ زمینه‌ای و ۸ عنوان کتاب اصلی به پایان می‌بریم.

نکته حائز اهمیت در انقلاب‌هایی که در بستر شبکه‌های اجتماعی اینترنتی شکل گرفت این است که این جنبش‌ها اغلب بدون رهبر بودند و این موضوع، رسانه‌ها (در معنای رسانه‌هایی همچون خبرگزاری‌ها و روزنامه‌ها و تلویزیون‌های خبری) را به شدت عصبی می‌کرد زیرا چهره‌های برجسته، در هر کنش جمعی، عناصر ضروری در شیوه روایت‌گری رسانه‌ها هستند. این جنبش‌ها اغلب بی‌رهبر بودند، نه به دلیل فقدان آرزومندان رهبری بلکه به دلیل بی‌اعتمادی خودجوش و عمیق بیشتر مشارکت‌کنندگان جنبش نسبت به هرگونه نمایندگی و تفویض قدرت.

آن‌چه امروز به نام مطالعات فرهنگی می‌شناسیم با حوزه‌های گوناگونِ شکل‌گرفته در همسایگی‌اش، بستر مساعدی برای غور در احوالاتِ انسانِ معاصر و مدرن و هم‌چنین فرهنگ و جامعۀ جدید فراهم کرده است. یکی از این حوزه‌های جدید، حوزۀ وسیع و جذابِ «مطالعات بدن» است. حوزه‌ای که حاصل نوعی تخصصی‌شدنِ گرایش‌های معطوف به واحدهای کوچک‌ترِ نظری-عملی است که در فلسفه هم به‌شکل فلسفه‌های مضاف، خود را نشان داده بود. در سه بخش، به معرفی کتاب‌هایی در زمینه پژوهشی «مطالعات بدن» پرداخته‌ایم. بخش این کتاب‌شناسی را در زیر می‌توانید بخوانید.

فرانسیس فوکویاما بر این باور است که «تنوع خیر خالص نیست» و هویت ملی را نمی‌توان بر پایه‌ی تنوع بنیاد نهاد، بلکه باید در پی ارزش‌های مشترک همگانی بود. می‌پرسد « آیا چندفرهنگ‌گرایی … تضعیف‌کننده‌ی حس شهروندی مشترک است، و اگر آری، آیا روش و ابزاری هست تا بتوان در میان مردمان متنوع درک و فهمی مشترک از هویت ملی ایجاد کرد؟»