ایران

ایران نام مجموعه نوشته‎‌هایی از ایتالو کالوینو درباره سفرش به ایران است.

شاید جالب باشد که بدانید نویسنده‌ی یکی از برانگیزاننده‌ترین متن‌های تاریخ ادبیات – همان «بارون» درخت‌نشینی که در روز 15 ژوئن 1767 سر میز ناهار، به اعتراض، بشقاب خوراک حلزون را کنار زد و برای همیشه خانواده‌ی اشرافی‌اش را ترک کرد و ساکن درخت‌ها شد_ سال‌ها پیش سفری به ایران داشته است.

کالوینو در سال 1353 به ایران سفر کرد، به شیراز و تخت‌جمشید و اصفهان و یزد رفت و از تخت جمشید و نقش رستم و آتشکده زرتشتیان دیدن کرد. او همچنین در مسیر کوچ عشایر قشقایی قرار گرفت و شرح زیرکانه‌اش را از آن‌چه در این سرزمین دیده و شنیده بود، در چند یادداشت برای ما به یادگار گذاشت.

کالوینوی چپ‌گرا که در جنگ جهانی دوم در قامت پارتیزانی از جبهه‌ی مقاومت ایتالیا علیه فاشیسم جنگید، در متن‌های گردآمده در کتاب ایران نیز این روح آزادش را نمود داده و در ماجرای شاهان و مردمان، سمت مردم ایستاده‌است. او در مقایسه نقش‌های بارعام شاهان در تخت جمشید با زندگی رونده‌ی عشایر، به مفهوم مرگ و جاودانگی می‌پردازد و می‌گوید که در ناپایداری هردو شیوه زندگی، فکری که آسوده‌اش می‌کند گبه‌ها هستند، که عشایر حکمت‌های خود را در تاروپود آنها باقی می‌گذارند.

او در بازدید از آتشکده زرتشتیان هم اشاراتی به وضعیت سیاسی ایران و برخورد شاه با اقلیت‌های دینی می‌کند و به کنکاشی هم درباره مفهوم آتش می‌پردازد.

تجربه حضورش در محراب مسجد شیخ لطف‌الله اصفهان یکی دیگر از بخش‌های جذاب کتاب است، جایی که به گفته خودش درک عدم در ژرفای محراب به انسان الهام می‌شود و می‌فهمد که مهمترین چیزها در جهان، فضاهای خالی‌اند.

کتاب ایران علاوه بر یادداشت‌های سفر کالوینو به ایران، بخش انتهایی هم با عنوان هفت پیکر نظامی دارد که برگرفته از کتاب «چرا باید کلاسیک‌ها را خواند» است. در آن کتاب کالوینو اثر هفت پیکر نظامی را بررسی کرده است. او با ترجمه ایتالیایی این اثر توسط الساندرو باوزانی با نظامی آشنا شده و در این مطلب شرح جالبی درباره داستان هفت پیکر و نگاه شرقی در ادبیات می‌دهد.

یادداشت‌های کالوینو کوتاه اما سرشار از نکات بدیع و نگاهی عمیق و جستجوگر هستند. او با نگاه یک نویسنده در پی کشف معناهایی است که از دیدن آثار باستانی و ادبی شرق در وجودش شکل می‌گیرد. 

کتاب کم‌حجم و کوتاه است و حتی اگر از علاقمندان به قلم و آثار کالوینو نباشید، خواندن آن می‌تواند برایتان لذتبخش باشد.

بخشی از کتاب

آنها در آتش، عنصری را مشاهده می‌کنند که با همه آنچه باید موضوع مرگ و زندگی باشد، ناسازگار است؛ راهی کامل برای وجودداشتن مطلق به همان شکلی که با اندیشه پاکی مطلوب پیوند می‌یابد. شاید چون انسان می‌تواند فکر کند، می‌تواند بر آتش تسلط یابد اما نمی‌تواند آن را لمس کند؛ به این دلیل که درون آن هیچ موجودی نمی‌تواند زنده بماند. 

آیا آنچه انسان بتواند لمسش کند پاک است؟ آیا چیزی هست که زندگی را به جز خودش از هر چیز دیگری پاک کند؟ آیا آتش آن چیزی است که خود را ار هر تن دیگری جدا می‌کند و می‌پوشاند؟ آیا آتش از پاکی پشتیبانی می‌کند؟ اگر پاکی در آتش است، چگونه می‌توان خود آتش را پاک کرد؛ با سوزاندن آن؟ آیا شعله‌ی پرستیدنی مزدایی‌ها آتشی است که خود را به آتش کشیده است؛ شعله‌ای که خود را به شعله کشیده است؟ آیا شعله‌ای است که خود سوخته است؟

ایران