در باب یک گفتوگوی سالم
سخن را سر است ای خردمند و بُن
میاور سخن در میانِ سخن
خیلی وقت است که موضوع “گفتوگو کردن” مورد توجه مردم قرار گرفته است، اما چگونه می‌توان گونه‌های مختلف ارتباط کلامی را از هم تمیز داد؟ برای داشتن یک گفتوگوی سالم بهتر است از چه مهارت‌هایی استفاده کنیم؟ ابزار ارتباطات کلامی چیست؟
شهرام حلاج با استفاده تجربیاتی که سال‌ها از شرکت و مدیریت جلسه‌ها، کمیته‌ها و کمیسیون‌های مختلف کسب کرده‌اند در کتاب “گفتوگو و تصمیم‌گیری گروهی” به این مهم می‌پردازد و می‌کوشد مهارت‌های اساسی و ضروری در این زمینه را معرفی نماید.
خیلی وقت است که موضوع گفتوگو در سطح جامعه در صدر موضوع‌‌ها است. چرا بسیاری درمورد گفتوگو صحبت می‌کنند و می‌نویسند؟ آیا این مهم فقط در جامعه‌ی ما مطرح است یا از مسایلی است که برای جهانیان نیز مهم است. شاید برای همین است که وینش خواندن کتاب “گفتوگو و تصمیم‌گیری گروهی” را به خوانندگان توصیه می‌کند.
این کتاب درمورد چرایی و فلسفه‌ی گفتوگو نیست. شرح نمی‌دهد که چرا برخی بزرگان انسان را حیوان ناطق تعریف کرده‌اند. بلکه با متنی کاربردی مواجه هستیم درمورد تعریف روش‌های مختلف سخن گفتن.
- اگر بخواهیم پرسش‌های کلیدی را از این کتاب استخراج کنیم، پاسخ آنها را می‌توان در صفحات این اثر جست‌وجو کرد. با این پرسش‌ها موافق هستید؟ آیا پاسخ‌های کتاب تا این حد جامع هستند؟ چه نکاتی در گفتوشنود بهتر است رعایت شود؟ و چرا؟
- گوش دادن چگونه مهارتی است؟ و چه تاثیری در روند مکالمه دارد؟
- سخن گفتن گروهی چند گونه است و هر یک برای چه مواقعی مناسب‌تر است؟
- در جلسه‌ی تصمیم‌گیری‌های گروهی چگونه می‌شود به نتیجه رسید؟
- جایگاه و نکات مهم در نوشتن صورت جلسه چیست؟
- چه تصمیم‌هایی که از جلسه خارج می‌شود ممکن است مورد قبول واقع نشود؟
- چگونه می‌شود با استمداد گفتوگوی گروهی به بهره‌وری بیشتر رسید؟
نویسنده با تکیه بر تجربیات زیسته‌ی خود در حضور در شرکت‌ها، کارگروه‌ها، کمیته‌ها و انجمن‌های مختلف، و بر اساس تجربه‌ی فعالیت در سطوح گوناگون تصمیم‌گیری، قانون‌گذاری و تنظیم‌گری، این کتاب را تدوین کرده است. مؤلف با جمع‌بندی تجربه‌های خود با مطالعاتی که در این زمینه انجام داده است بر نکات قوت کتاب افزوده است. نویسنده با رویکردی فنی به واژه‌ها، رفتارها و جایگاه‌ها، تفاوت میان مفاهیم گوناگون ارتباط کلامی را تشریح می‌کند و راهکارهایی برای بهبود «گفتوگو» پیش روی مخاطب می‌گذارد،اما متاسفانه این دقت و ریزبینی در بعضی جاها باعث خستگی خواننده می‌شود.
کتاب چهار بخش دارد و در انتهای کتاب فهرست منابع درج شده است. سه بخش نخست کتاب به ترتیب عبارتند از:
راه گفتوشنود
آن سوی گفتوشنود؛ تصمیم‌گیری
بازگشت به گفتوشنود و برساختن دستگاهی کارآمدتر
بخش چهارم کتاب شامل پنج پیوست است که خود مطلب تکمیلی جالب توجهی در اختیار خواننده‌ی دقیق ارائه می‌دهد. نوشتن درمورد مطالبی که ظاهرا بدیهی فرض می‌شوند، کار ساده‌ای نیست. زیرا از یک طرف لازم است مطالب ابهام‌زدائی شوند و از طرف دیگر از زیاده گویی اجتناب شود. حال آنکه بنا بر تجربیات زیسته‌ی هر کس در جامعه این ابهام‌ها ممکن است برهم‌افتادگی زیادی در نداشته باشند و این مهم کار نویسنده را سخت‌تر هم می‌کنند.
پیوست‌ها عبارتند از:
- حلقه‌های آموزش عمیق و پایدار
- اندکی ژرف‌کاوی، فراتر از صورت صوتی و املایی سه واژه‌ی Communication، Dialogue و Discussion
- انواع ارتباط‌های زبانی
- اندکی تأمل در روش‌های تصمیم‌گیری
- نمونه‌ای از گزیده‌ی قواعد تصمیم‌گیری گروهی (برگرفته از دستورنامه‌ی رابرت)
بخشی از کتاب:
“هرگونه سخن گفتن، هرگونه دادوستد واژه‌ها و هرگونه ارتباط زبانی را “گفتوشنود” یا “گفتوگو” نمی‌نامیم. اکنون باید بیفزاییم: مفهوم گفتوشنود، تنها دادوستد افکار و احساسات و اطلاعات هم نیست و گاهی از اینها نیز فراتر می‌رود. گفتوگو گونه‌ای از همکاری، هم‌کنشی یا هم‌اندیشی است که ذهن‌ها، شعورها، باطن‌ها و درون انسان‌ها را شکوفا و با هم مرتبط می‌سازد و روشی یا رفتاری می‌شود برای دستیابی به زمینه‌های مشترک یا تازه و پنهان وجود انسان‌ها. زمینه‌هایی که در همه‌ی انسان‌ها وجود دارد و بر باورها، پندارها و کردار آنان تاثیرگذار است ولی آگاهی بر آنها کم است و همین نبود آگاهی بر آنها، تاثیری ناکار آمد بر اخلاق انسان دارد.”
به زعم نویسنده بستر هم‌اندیشی و انجام کارهای گروهی، حل معضل‌های اجتماعی جامعه همه از “گفتوشنود” می‌گذرد و مهارت‌های پایه امکان گفتوگوی موفق را افزایش می دهد. مهارت‌هایی همچون شنوندگی فعال، یادگیری مستمر، اجتناب از شتاب‌زدگی، احترام متقابل و… آقای حلاج یکی از مهارت‌های مهم در گذار از مشکلات فعلی ایران را “گفتوگو” می‌پندارد و خود را متعهد به رساندن این پیام به آحاد جامعه می‌داند.
کتاب توسط نشر دانش‌بنیان و در قطع جیبی منتشر شده است. کیفیت و چاپ و برش و صفحه‌آرایی آن مناسب و در دست گرفتن کتاب لذت‌بخش است. از نکات دوست‌داشتنی دیگر کتاب جاهایی است که زیر مطالب مهم کتاب خط کشیده شده است. نویسنده با این کار جستجو و تعقیب مطالب مهم و خواندنی کتاب را برای خوانندگان آسان‌تر می‌کند. کتاب در تیراژ 1500 نسخه و 247 صفحه منتشر شده است.
