ساعدی دنیایی پرهراس خلق میکند برازندهی عنوان کتابهایش: ترسولرز، واهمههای بینامونشان، … دنیایی که هم از موقعیت عینی آدمها ناشی میشود (موقعیت دایی بزرگ و ترس از لو رفتن، فقر و گرسنگی) و هم از ترسهای ناشناختهی آنها (گریهی بیدلیل، ترس از اتفاق بد، ترس از شب و تاریکی و ماهگرفتگی). اینها جای توصیف ذهنیات را میگیرند. حضور پررنگ قبرستانها و ماشین اموات و صدای کندن قبر از حضور مرگ در یک قدمی حکایت میکند.
این همه اثر داستانی فقط در یک بازه کوتاه بین 1355 تا 1358. محمدعلی سپانلو در معرفی آثار داستانی ادبیات ما، یازده اثر را برمیشمرد و به معرفی آنها در نشریه «کتاب جمعه» میپردازد که شاملو سردبیرش بود. این یازده اثر عبارتند از «سگ و زمستان بلند» از شهرنوش پارسیپور، «باید زندگی کرد» از مصطفی رحیمی، «بره گمشده راعی» نوشته هوشنگ گلشیری»، «کلیدر» اثر عظیم محمود دولتآبادی که آن زمان جلد اولش منتشر شده بود، «مادرم بیبیجان» نوشته اصغر الهی، «سالهای اصغر» از ناصر شاهین پر، «شب هول» اثر هرمز شهدادی، «کبودان» حسین دولتآبادی، «نسیمی در کویر» از مجید دانش آراسته، «فیل در تاریکی» اثر قاسم هاشمینژاد و «جای خالی» سلوچ باز هم از محمود دولتآبادی. نگاه سپانلو به تبع دوران نوشته شدن این معرفیها در سال 58 آنقدر سیاسی است که نوشته فیل در تاریکی را پسندیده چون با استتفاده از این ژانر بعداً میشود کارهایی با شرکت «ساواک» نوشت که ارزش سیاسی داشته باشند.
میعاد در لجن دفتر شعر نصرت رحمانی در زمان انتشار آن با چه واکنشی روبرو شد؟ در زیر میتوانید یادداشت کوتاهی را بخوانید که محمدعلی سپانلو در «دفترهای روزن» درباره این کار شعری نصرت رحمانی نوشته و آن را ستوده است. سپانلو در آنها در عرصه نقد ادبی در مجلات بسیار فعال بود.
مجله گردون در پایان سال 1369 سوالی ساده و به قول خود مجله «کلی» از نویسندگان و شاعران مطرح آن روز ایران پرسید: دهه شصت چگونه گذشت؟ دههای که یکی از سختترین دورانها برای ملت ایران و برای روشنفکران و نویسندگان بود. این سوال عامدانه همینقدر کلی مطرح شده بود تا هرکدام از نویسندگان به دید و صلاح خود پاسخی حدوداً چهارصد کلمهای به آن بدهد و زاویه دید خود را روشن بسازد. اینجا پاسخ مرحوم محمدعلی سپانلو شاعر مطرح آن روزها را میخوانیم.
«داستان یک شهر» مانند «مدار صفر درجه» از اولین نوشتههای احمد محمود نویسنده نامآشنای خوزستانی بعد از انقلاب بودند. «داستان یک شهر» به نوعی ادامه «همسایهها»ست و سرنوشت خالد را در زمانی بعد از پایان ماجراهای همسایهها تخیل میکند. همچنین به نوعی یک خودزندگینامه هم میتواند باشد چون میدانیم خود نویسنده هم بعد از بگیروببندهای پس از کودتای 28 مرداد به دردسرهای فراوان افتاد و سالها تبعید در بندر لنگه را تجربه کرد. این نقد را محمدعلی سپانلو همان زمان انتشار رمان نوشته است و پای امضای آن تاریخ «بهار 61» به چشم میخورد و در نشریه-کتاب «چراغ» به چاپ رسیده است.
کارمندی بخشی جداییناپذیر از زندگی است. اگر خودتان کارمند نباشید، در حلقهی اطرافیان نزدیکتان قطعا چند کارمند پرسه می زنند. چرا سبک زندگی کارمندی در میان نویسندگان و روشنفکران محبوب نیست؟ دور بودن از اشرافیت یا خردهبورژوازی بیعمل؟
گشتوگذار در ادبیات فارسی ایران برای پیدا کردن تصویر «کارمند» باید جستوجویی نسبتاً بیانتها باشد. برای کوتاه کردن مسیر و نیز رسیدن به قصههایی که خواندنشان بهخودیخود ارزش دارد، انتخابهای این نوشته از بین دو کتاب مرجع ادبیات داستانی انجام شدهاند؛ بازآفرینی واقعیت (مجموعه ۲۷ قصه از ۲۷ نویسنده معاصر ایران) و نیز جلد دوم همین کتاب با عنوان در جستوجوی واقعیت که هر دو را محمدعلی سپانلو (۱۳۹۴-۱۳۱۹) نوشته است. داستانهای کارمندی در این دو کتاب بین سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۶ نوشته شدهاند. قصههایی بر خلاف موضوع مرکزی ظاهراً کسالتبارشان، خواندنی و بهیادماندنی که نویسندگانشان در آنها فضاهایی منحصربهفرد خلق کردهاند.
ساعدی دنیایی پرهراس خلق میکند برازندهی عنوان کتابهایش: ترسولرز، واهمههای بینامونشان، … دنیایی که هم از موقعیت عینی آدمها ناشی میشود (موقعیت دایی بزرگ و ترس از لو رفتن، فقر و گرسنگی) و هم از ترسهای ناشناختهی آنها (گریهی بیدلیل، ترس از اتفاق بد، ترس از شب و تاریکی و ماهگرفتگی). اینها جای توصیف ذهنیات را میگیرند. حضور پررنگ قبرستانها و ماشین اموات و صدای کندن قبر از حضور مرگ در یک قدمی حکایت میکند.
این همه اثر داستانی فقط در یک بازه کوتاه بین 1355 تا 1358. محمدعلی سپانلو در معرفی آثار داستانی ادبیات ما، یازده اثر را برمیشمرد و به معرفی آنها در نشریه «کتاب جمعه» میپردازد که شاملو سردبیرش بود. این یازده اثر عبارتند از «سگ و زمستان بلند» از شهرنوش پارسیپور، «باید زندگی کرد» از مصطفی رحیمی، «بره گمشده راعی» نوشته هوشنگ گلشیری»، «کلیدر» اثر عظیم محمود دولتآبادی که آن زمان جلد اولش منتشر شده بود، «مادرم بیبیجان» نوشته اصغر الهی، «سالهای اصغر» از ناصر شاهین پر، «شب هول» اثر هرمز شهدادی، «کبودان» حسین دولتآبادی، «نسیمی در کویر» از مجید دانش آراسته، «فیل در تاریکی» اثر قاسم هاشمینژاد و «جای خالی» سلوچ باز هم از محمود دولتآبادی. نگاه سپانلو به تبع دوران نوشته شدن این معرفیها در سال 58 آنقدر سیاسی است که نوشته فیل در تاریکی را پسندیده چون با استتفاده از این ژانر بعداً میشود کارهایی با شرکت «ساواک» نوشت که ارزش سیاسی داشته باشند.
میعاد در لجن دفتر شعر نصرت رحمانی در زمان انتشار آن با چه واکنشی روبرو شد؟ در زیر میتوانید یادداشت کوتاهی را بخوانید که محمدعلی سپانلو در «دفترهای روزن» درباره این کار شعری نصرت رحمانی نوشته و آن را ستوده است. سپانلو در آنها در عرصه نقد ادبی در مجلات بسیار فعال بود.
مجله گردون در پایان سال 1369 سوالی ساده و به قول خود مجله «کلی» از نویسندگان و شاعران مطرح آن روز ایران پرسید: دهه شصت چگونه گذشت؟ دههای که یکی از سختترین دورانها برای ملت ایران و برای روشنفکران و نویسندگان بود. این سوال عامدانه همینقدر کلی مطرح شده بود تا هرکدام از نویسندگان به دید و صلاح خود پاسخی حدوداً چهارصد کلمهای به آن بدهد و زاویه دید خود را روشن بسازد. اینجا پاسخ مرحوم محمدعلی سپانلو شاعر مطرح آن روزها را میخوانیم.
«داستان یک شهر» مانند «مدار صفر درجه» از اولین نوشتههای احمد محمود نویسنده نامآشنای خوزستانی بعد از انقلاب بودند. «داستان یک شهر» به نوعی ادامه «همسایهها»ست و سرنوشت خالد را در زمانی بعد از پایان ماجراهای همسایهها تخیل میکند. همچنین به نوعی یک خودزندگینامه هم میتواند باشد چون میدانیم خود نویسنده هم بعد از بگیروببندهای پس از کودتای 28 مرداد به دردسرهای فراوان افتاد و سالها تبعید در بندر لنگه را تجربه کرد. این نقد را محمدعلی سپانلو همان زمان انتشار رمان نوشته است و پای امضای آن تاریخ «بهار 61» به چشم میخورد و در نشریه-کتاب «چراغ» به چاپ رسیده است.
کارمندی بخشی جداییناپذیر از زندگی است. اگر خودتان کارمند نباشید، در حلقهی اطرافیان نزدیکتان قطعا چند کارمند پرسه می زنند. چرا سبک زندگی کارمندی در میان نویسندگان و روشنفکران محبوب نیست؟ دور بودن از اشرافیت یا خردهبورژوازی بیعمل؟
گشتوگذار در ادبیات فارسی ایران برای پیدا کردن تصویر «کارمند» باید جستوجویی نسبتاً بیانتها باشد. برای کوتاه کردن مسیر و نیز رسیدن به قصههایی که خواندنشان بهخودیخود ارزش دارد، انتخابهای این نوشته از بین دو کتاب مرجع ادبیات داستانی انجام شدهاند؛ بازآفرینی واقعیت (مجموعه ۲۷ قصه از ۲۷ نویسنده معاصر ایران) و نیز جلد دوم همین کتاب با عنوان در جستوجوی واقعیت که هر دو را محمدعلی سپانلو (۱۳۹۴-۱۳۱۹) نوشته است. داستانهای کارمندی در این دو کتاب بین سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۶ نوشته شدهاند. قصههایی بر خلاف موضوع مرکزی ظاهراً کسالتبارشان، خواندنی و بهیادماندنی که نویسندگانشان در آنها فضاهایی منحصربهفرد خلق کردهاند.
Thanks for clicking. That felt good.
Close
