آشی که بارنز برای ما میپزد
جولین بارنز، نویسنده معاصر انگلیسی، حالا در ایران هم به اندازه جهان معروف و محبوب است. وینش هم شش سال پیش پروندهای با عنوان «جولین بارنز، محبوب کتابخوانهای ایرانی» منتشر کرد. تاکنون یازده اثر او با ترجمههای گوناگون به بازار کتاب ایران راه پیدا کردهاند؛ یعنی چیزی نزدیک به نیمی از آثارش.
بارنز از رمان تا داستان کوتاه، از مقاله تا خاطرات را در مجموعه آثارش دارد. حتی با نام مستعار، داستانهای پلیسی نوشته است. سبک نوشتن و نگاهش به روابط انسانی ازجمله مواردی است که بابتش ستوده شده.
جدا از اینها، بارنز در زمینه دیگری هم کسب شهرت کرده، در خلق آثاری که ترکیبی از داستان، زندگینامه و تفکر نقادانه هستند. شاید علاقه بارنز به مساله حافظه و تغییری که در خاطراتمان میدهیم (شالوده اصلی کتاب درک یک پایان که جایزه من بوکر را نصیبش کرد) دلیل رفتنش به سمت زندگی شخصیتهای واقعی باشد. شخصیتهای واقعی که او انتخاب میکند، گرچه همراه با وقایع مستندی زندگی و دورانشان هستند، اما تخیل بارنز قسمتهای دیگری در لابلای زندگی آنها میآورد. و ناگهان در حالیکه گمان میکنیم درحال خواندن یک داستان نیمهواقعی-نیمه تخیلی هستیم، به نقد و تفکر درباره شخصیتها مشغول میشود.
ترکیب عجیبی که بارنز در چند کتابش با این شیوه در پیش گرفته، اغلب توجه منتقدان را جلب کرده. با اینکه مرزهای کلیشهای تعریف ژانر را بهم ریخته، اما خوانندگان در ارتباط با کتابش دچار مشکل نشدهاند.
در این پرونده چند کتاب از بارنز را معرفی و بررسی میکنیم که در همین حیطه میگنجند؛ تلفیقی از شخصیتهای واقعی و تخیل بارنز.
شاید معروفترین و درخشانترین کتاب بارنز در این دسته، کتاب طوطی فلوبر باشد، کتابی که حتی تا پای نامزدی جایزه من بوکر هم رفت. البته عشق و علاقه بارنز به گوستاو فلوبر دلیل اصلی نوشتن این کتاب بود.
جالب است که دومین کتاب بارنز از این دسته هم نامزد جایزه من بوکر شده است. آرتور و جورج کتابی داستانی است که یکی از شخصیتهای اصلی آن، سِر آرتور کانن دویل خالق کارگاه هلمز است. کتاب یک شخصیت اصلی دارد و داستانی معمایی اما همچنان بخش نقد و تفکر در آن جولان میدهد.
هیاهوی زمان نام کتابی دیگر از بارنز است که به یک شخصیت واقعی تاریخ میپردازد، دمیتری شاستاکوویچ، آهنگساز مشهور روس. بارنز خودش این اثرش را رمانی تخیلی مینامد اما همچنان سویه زندگینامهای در آن دیده میشود.
کتاب عکاسی، بالونسواری، عشق و اندوه (با نام اصلی سطوح زندگی) هم از آن ترکیبهای عجیب بارنزی است. کتاب به ظاهر کتاب خاطرات در سه جستار است اما در واقع تنیده شدن ماجراهای چند شخصیت واقعی، داستانی خیالی و خاطراتی شخصی است.
حالا که صحبت از آش بارنز کردیم، خوب است که اشارهای به کتابی بکنیم که بارنز واقعا درباره آشپزی نوشته، کتاب ملانقطی در آشپزخانه. البته این کتاب هم مثل نمونههای قبلی ترکیبی است، ترکیبی از خاطره، آموزش و تفکر.
با خواندن این چند کتاب بارنز به این نتیجه میرسیم که شاید بخشی از جادوی ادبیات همین است که هیچ مرزی در برابر تخیل و خلاقیت آدمی ندارد.
گرچه خوب است که در پایان این پرونده نوشتهای از بارنز را بخوانیم که در نشریه گاردین به چاپ رسیده و از شکست و موفقیت در زندگی و نوشتن میگوید.
