برچسب: فروغ فرخزاد

گستره‌ی حضور زندگی و شعر فروغ فرخ‌زاد در ادبیات و کتاب‌های پژوهشی فارسی و غیر فارسی کم نیست. در این پرونده اما تلاش کرده‌ایم تا با مرور برخی از مهم‌ترین آثاری که در این سال‌ها درباره‌ی شعر فروغ و زندگی پر پیج‌وتابش درآمده یا تجدید چاپ شده به تصویری کل‌نگرانه از این شاعر مهم ایرانی برسیم. این پرونده هم‌چنین قرار است بهانه‌ای باشد برای دیدار اهالی شعر و ادبیات در روز ۲۱ام دی‌ماه سال جاری تا بیش‌تر درباره‌ی تصویر فروغ در کتاب‌ها باهم گفتگو کنیم.

ترانه‌ی مرغ اسیر رمانی نوشته شده بر اساس زندگی فروغ فرخ‌زاد است. ما در آستانه‌ی کتاب با یک تعلیق خیلی خوب، فضاسازی‌های زنده، شخصیت‌هایی قابل رویت در یک زبان داستانی و با حادثه‌ای مواجهیم که سنگ‌بنای زندگی پر چالش فروغ فرخ‌زاد است اما هرچه فصل‌های کتاب پیش می‌روند از قدرت کتاب کم می‌شود تا جایی که می‌شود اثر را با داستان‌های فیلم‌فارسی‌وار زرد مقایسه کرد.

زنی تنها مانند تابلویی نقاشی است که هیلمن از دریچه‌ی ذهن و تصور خود از فروغ روی بوم آورده؛ با این توضیح که او سعی کرده است واقعی‌ترین تصویر را از او بکشد. این موضوعی است که باید درباره‌ی این کتاب به بوته‌ی نقد گذاشت و این مسئله را واکاوی کرد که هرچقدر فروغ هیلمن به فروغ واقعی نزدیک باشد، آخر، از قلم هیلمن کشیده شده است. حال باید ببینیم فروغ هیلمن چگونه به تصویر آمده است؟ در این کتاب همان‌طور که از اسمش هم برمی‌آید، می‌توان زنی تنها را دید که شعر «مذهبش است» «زندگی‌اش است» «عشقش است»

از منظر حواشی زندگی یک شاعر معاصر، بی‌شک فروغ رتبه‌ی نخست را به خود اختصاص می‌دهد. نزدیک‌ترین شاعر به فروغ از این منظر احمد شاملوست با یک تفاوت، و آن اینکه حواشی زندگی شاملو را دو قطب مخالف هم تشکیل می‌دهند که یک سوی آن سراسر ستایش و سوی دیگر سراسر انکار است در حالی‌که در مورد فروغ کمتر کسی، حداقل تا امروز، آشکارا در نقطه‌ی مقابل ستایش او ایستاده است.

فروغ در «ای مرز پرگوهر» به هجو زادگاهش و آن دسته مردمانی که چیزی جز افتخار کردن به سوابق تاریخی زادگاهشان ندارند می‌پردازد. او هم‌چنین نه فقط به هجو زادگاهش بلکه به هجو تمام آن‌چه به این زادگاه مرتبط است می‌پردازد از شاعران کهن‌سرایی که در لای خاکروبه، به دنبال وزن و  قافیه می‌گردند گرفته تا مجمع فضلای فکور و فضله‌های فاضل روشنفکر.

ادبیات پژوهشی درباره‌ی فروغ پر و پیمان است. این تحقیق‌ها را می‌شود هم در مطبوعات پی‌گرفت و هم در کتاب‌ها. نوشته‌ی حاضر بیش‌تر تمرکزش را بر روی مجلات و بررسی پژوهش‌هایی قرار داده که درباره‌ی شعر فروغ حرف تازه‌ای داشته‌اند. مرور این ادبیات از سال‌های ابتدایی دهه‌ی هفتاد تا سال‌های پایانی دهه‌ی نود شمسی در این نوشته محقق شده است.

زندگی‌نامه‌ی ادبی فروغ درواقع رساله‌ی دکتری خانم فرزانه میلانی، شاعر و استاد ادبیات فارسی و مطالعات زنان در دانشگاه ویرجینیا است. همت و جسارت مثال‌زدنی فرزانه میلانی در یافتن وجوه تازه‌ا‌ی از زندگی فروغ و به پرسش کشیدن آن‌ها، این کتاب را به یکی از مهم‌ترین منابع شناخت فروغ فرخزاد بدل کرده است. گرچه حقیقت زندگی شاعر در این پژوهش، به تعبیر خود او، «چون بادبان قایقی» است که «در افق‌ها دور و پیدا می‌شود».

«فروغ فرخزاد شاعری‌ست عاطفی، با زبانی بسیار صمیمی و مضامینی غنایی و موثر که در حوزه‌های کاملاً جدیدی به سخنوری پرداخته است» (ص ۱۶) این مضامین تازه و ویژگی‌های زبانی اوست که باعث می‌شود بخواهیم فروغ را به طور جدی بررسی کنیم. او به طور صمیمانه از زندگی خصوصی خود حرف زده است. نگاه زنانه‌ی بی‌پروایی دارد بی آنکه رکیک یا زشت باشد. که در واقع به عقیده‌ی نویسنده این نقطه‌ی عطفی در ادبیات ایران است. از طرفی زبانش، زبان کوچه و بازار است، متکلف نیست و با احساسات ما گره خورده است و در بطن روزمره‌ی ما قرار دارد. «یادگاری از عاطفه‌ی خود به جا گذاشته است.»

کتاب فروغ فرخ‌زاد و سینما را می‌توان یک نوع پژوهشِ تاریخیِ وقایع‌نگارانه درباره‌ی زندگی سینمایی فروغ فرخ‌زاد دانست، سال‌ هایی که او در دنیای سینما به عنوان یک فیلمساز مهم ایرانی برای همیشه به ثبت رسید. عمده‌ی فعالیت‌های عباس بهارلو نویسنده‌ی کتاب، تاکنون در زمینه‌ی نوشتن مقالات متعدد برای نشریات فیلم و تالیف کتاب‌های سینمایی بوده است. کتاب پیش رو نیز یک مقاله‌ی تحقیقی-تاریخی بلند است که او در راستای تالیف مجموعه کتابهایش با رویکرد شناخت سینماگران ایرانی در دهه‌ی هفتاد انجام داده است.