نگاهی به هایکوهای کادیر آیدمیر
کادیر آیدمیر در سال ۱۹۷۷ در استانبول به دنیا آمد. از دبیرستان فنرباغچه در سال ۱۹۹۵ فارغالتحصیل شد و مدتی در دانشگاه، مدیریت خواند و سپس در رشتهی روابط عمومی تحصیل کرد.
اولین شعرهای او در مجله «شعر_اوکو» و بعدها آثار دیگرش در بسیاری از مجلات و روزنامههای ترکیه منتشر شد. او مجله «باشکا شیئر» را بین سالهای ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۳ در یازده شماره منتشر کرد که با استقبال مخاطبان ادبی و فرهنگی ترکیه روبرو شد. او از سال ۲۰۰۰ سردبیر وبسایت ادبی «ییتبک اولکه» است که خودش بنیانگذارش بوده. آثار کادیر آیدمیر به زبانهای آذربایجانی، آلمانی و همچنین بلغاری، روسی و انگلیسی تاکنون ترجمه و منتشر شده. عمدهی آثار کادیر در حوزه هایکو و هایکوسرایی است.
او گرچه در زمینه نویسندگی و ویراستاری و روزنامهنگاری فرهنگی آثار قابل توجهی دارد اما هایکوهای او به بیش از دهها زبان مانند انگلیسی، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، ارمنی، بلغاری، آذربایجانی، ژاپنی، روسی، اویغوری و به تازگی توسط سعید جهانپولاد به فارسی برگردانده شده است.
کادیر از طرفداران یانیس ریتسوس و پابلونرودا است. او یکی از مجلات مهم و تاثیرگذار و آموزشی را با نام «هایکوم» در سه شماره و در ترکیه منتشر کرد و سهم به سزایی در ترویج این گونهی ادبی در محافل ادبی ترکیه داشت. یکی از هایکوهای کادیر آیدمیر در مسابقات بینالمللی هایکوی مصور ژاپن برنده شد و با یک شاتل فضایی به فضا فرستاده شد. کادیر عضو انجمن قلم پن و عضو انجمن نویسندگان ترکیه هست و هم اکنون مدیر مسئول انتشارات «بینیک اولکه» در استانبول ترکیه هست.
آشنایی سعید جهانپولاد با کادیر آیدمیر از سال ۱۴۰۱ و با همکاری در پروژه کتاب آنتولوژی هایکو معاصر ترکیه آغاز شد. کادیر و خانم پلین اوزر دو هایکوسرای معاصر ترکیه در این کتاب که به تازگی و در سال ۱۴۰۱ توسط نشر هرمز تحت عنوان «من پرندگان را میفهمم» منتشر شده، شروع آشنایی با روند تاریخی طبعآزمایی شاعران معاصر ترکیه و همچنین تأثیرپذیری نسل اول شاعران مدرن ترکیه از این گونهی ادبی جهانی بود. بخشی از هایکوهای این نسل جوان و تازه در مجلات تخصصی هایکو به زبانهای انگلیسی و فرانسه و ترکیهای منتشر شده است. و بخش عمدهی آن در کتب و مجلات معتبر تاریخ شعر معاصر ترکیه.
کادیر آیدمیر شخصا دو کتاب تازه هایکو خود را برای سعید جهانپولاد شاعر، مترجم و پژوهشگر زبان و ادبیات تطبیقی ملل ارسال کرد و در ترجمه دقیق این دو کتاب نقش فعالی داشت. کتاب هایکو «قلب علف» و کتاب هایکو «نگهبان سکوت» کادیر آیدمیر توسط سعید جهانپولاد برای نخستین بار به فارسی برگردان شده است. کتاب «قلب علف» سال ۱۴۰۴ توسط نشر هرمز در شمارگان هزار نسخه و با طراحی جلد سیاوش برادران و ابراهیم چیفچ اوغلو از روی نسخه اصلی ترکیهای بازسازی شده است.
هایکوهای کادیر آیدمیر عمیق و متفکرانه است. تصاویری عینی و زیستی و ملموس را نمایان میکند. عناصر فصلی، زیستی و جانوری و گیاهی در هایکوهای او به صورت تجمیعی و فضایی، نقش فعال و درگیرانهای با انسان و طبیعت، انسان و زیست سیاره را بازتاب میدهد.
هایکو کادیر آیدمیر بر سنت هایکوسرای ژاپنی اصراری ندارد بلکه به گونهی آزادانه قالب سه سطری و هفده هجایی را بر اساس زبان ترکی استانبولی و محتوا و مفاهیمی عینی و زیستی توسعه داده و آن قالب سنتی را گاه مخدوش میکند. هایکوهای کادیر منحصربهفرد و کاملا عینی و زیستی است و میشود ارتباط تنگاتنگ و قابل مشاهده شاعر و هایکوسرا را با سوژهها و ابژهها در یک تجربهی زیسته کنکاش و بررسی کرد.
گویا در هر هایکو کادیر بخش قابل توجهی از حسها و عواطف و روابط درگیرانه با زیستار سیارهای بین گونهها را با مخاطب فعال در میان میگذارد که مثل تجربه زیسته هر انسانی در دل طبیعت و زیست روستایی و شهری است.
هایکوهای کادیر آیدمیر در عین سادگی در خوانش، به طرزی ماهرانه عمیق، حیرتانگیز و متفکرانه است. رابطهی انسان در حد و میانه با طبیعت، جانوران و گیاهان و ماده و اشیا را بازنمایی میکند. تصاویر در هایکو کادیر واقعی و عینی است و استعاره و مجاز را حدالامکان کنار میگذارد و تصویری بزرگتر از حضور فعال انسان و پدیدهها را نمایان میکند.
کتابشناسی کادیر آدمیر به شرح زیر است:
*نگهبان سکوت، هایکو ۲۰۰۲ انتشارات بینیک اولکه
*قصر خارها، شعر ۲۰۰۳ انتشارات ییتیک اولکه
*پنهان با باد، شعر ۲۰۰۷ انتشارات ییتیک اولکه
*تقدیر سرد، شعر۲۰۱۴ انتشارات ییتیک اولکه
*سایههای بیعشق، داستان کوتاه، ۲۰۰۷ انتشارات ییتیک اولکه
*فراموشی بیکران، داستان کوتاه، ۲۰۱۲ انتشارات ییتیک اولکه
*بارانهای ماه، داستان کوتاه، ۲۰۱۶ انتشارات ییتیک اولکه
*قلب علف، شعر ۲۰۲۲ انتشارات ییتیک اولکه
*در میان چیزهای ازدسترفته ،شعر ۲۰۲۵ انتشارات بیتیک اولکه
چند هایکو از کتاب «قلب علف» کادیر آیدمیر، ترجمه و معرفی سعید جهانپولاد، نشر هرمز ۲۰۲۵ انتخاب و جهت معرفی و مطالعه ارائه میشود:
*در انتظارم
یکی به این حلزون بگوید
راه را اشتباهی میرود
* این هم تمشک وحشی
حتی علفها هم
قلب دارند
*زنبور گیج
بر مرداب نشست
همه بیدار شدند
*بر فراز آسمان
یک برگ
سایهاش دُرنا
*کی برمیخیزد
از خواب
آن کوه پیر خمیازهکش؟
*خاک است
یا آسمان؟
که دانه به سوی آن دست مییازد
* باران
نامهای که زمین
به خودش مینویسد
*منقار پرندهای
میطلبد باران را
در روز تابستانی
* میماند از تو عطر
و یاد برگهای سبز
ای درخت بریده
* اینک پاییز
مرگ، اسب خاکستریاش را
میبندد به ابرها
* پیچ و تاب میخوردنش
زیر یخ
رودخانهی زمستانی
* حلزون کوچک
پنهان اگر شوی
مییابند باز
از رد اشکهایت
پیشنهاد مطالعه: چند هایکو از پلین اوزر، شاعر ترکیهای
