سایت معرفی و نقد کتاب وینش

واروژان و پوست‌اندازی موسیقی در ایران

واروژان

واروژان و پوست‌اندازی موسیقی در ایران


اولین نفری باشید که به این کتاب امتیاز می‌دهید

تهیه این کتاب

واروژان یکی از مهم‌ترین نام‌های موسیقی پاپ ایرانی در هنگام شکل‌گیری آن در انتهای دهه چهل است. اما جوانمرگ شد و فرصت کار کردن بیشتر یا حتی افت کردن در ادامه‌ی کار حرفه‌ای را نیافت. حسین عصاران سال‌ها به دنبال روایت کردن زندگی و کار او بوده و این تلاش منجر به نوشتن کتابی شده است که عنوانش را از نام مستعار او «واروژان» گرفته است. نامی که واروژ هاخباندیان به عنوان نام هنری برای خود انتخاب کرد و معنی‌اش پرنده‌ای است که سردسته پرندگان مهاجر در کوچ می‌شود. همان نقشی که او در تحول موسیقی پاپ ایرانی بازی کرد.

واروژان

نویسنده: حسین عصاران

ناشر: رشدیه

نوبت چاپ: ۴

سال چاپ: ۱۳۹۷

تعداد صفحات: ۳۶۴

صنم کاظمی

صنم کاظمی

صنم کاظمی

صنم کاظمی

واروژان یکی از مهم‌ترین نام‌های موسیقی پاپ ایرانی در هنگام شکل‌گیری آن در انتهای دهه چهل است. اما جوانمرگ شد و فرصت کار کردن بیشتر یا حتی افت کردن در ادامه‌ی کار حرفه‌ای را نیافت. حسین عصاران سال‌ها به دنبال روایت کردن زندگی و کار او بوده و این تلاش منجر به نوشتن کتابی شده است که عنوانش را از نام مستعار او «واروژان» گرفته است. نامی که واروژ هاخباندیان به عنوان نام هنری برای خود انتخاب کرد و معنی‌اش پرنده‌ای است که سردسته پرندگان مهاجر در کوچ می‌شود. همان نقشی که او در تحول موسیقی پاپ ایرانی بازی کرد.

واروژان

نویسنده: حسین عصاران

ناشر: رشدیه

نوبت چاپ: ۴

سال چاپ: ۱۳۹۷

تعداد صفحات: ۳۶۴


اولین نفری باشید که به این کتاب امتیاز می‌دهید

تهیه این کتاب

«انگشتان خوش‌­صدای تو، آهنگ‌ساز و خواننده ساخته بود. آنان، ملودی‌­های‌شان را با سوت برای تو می‌­نواختند و تو زیباترین ترانه‌­ها را به نام‌­شان می­‌نوشتی. »

اینها جملاتی است که شهیار قنبری –شاعر، آهنگ‌ساز، خواننده- با آن‌ها رفیق و همراه دیرینش «واروژان» را خطاب قرار داده تا ضمن ستایش هنر و بزرگیِ او، سهم و تأثیرش را در آثار تولید شده و اسم و رسم صاحبان‌شان نشان دهد؛ سهمی که با خواندن کتاب واروژان متوجه می‌­شویم تا چه اندازه بزرگ و  غیرقابل انکار است. کتابی درباره‌ی بنیان‌گذار موسیقیِ پاپ ایران و به نام او، واروژان، که به کوشش حسین عصاران تدوین شده است.

واروژ هاخباندیان در سال ۱۳۱۵ در یک خانواده‌ی ارمنی در قزوین به دنیا می‌­آید و در عنفوان جوانی خود را واروژان می‌­نامد. نامی که حسین عصاران در توصیفش می‌­نویسد: معنای نامش پرنده‌ی نری است که سردسته پرندگان مهاجر می‌­شود و هجرت آنان را رهبری می‌­کند، همان‌طور‌ که چند سال بعد، راهبر هنرمندان ترانه‌­سازی شد که در پوست­‌اندازی جهان ترانه، قصد کوچ و پرواز از سرزمین تکرار، به سوی نو شدن و پوست انداختن داشتند.

گویا از کودکی و زندگیِ شخصی واروژان اطلاعات چندانی در دست نیست و کتاب هم بسیار به اختصار به آن می‌­پردازد. واروژان به گفته خودش در سال ۱۳۳۹ دیپلمش را از هنرستان عالی موسیقی می‌گیرد و بعد شروع به ساختن موزیک می­‌کند. پس از کودتای ۲۸ مرداد سال ۱۳۳۲، حکومت با هدف جلوگیری از شکل‌­گیریِ اپوزیسیون سیاسی جدید، به سمت احساس رضایتِ جامعه‌­ی شهری تحصیل‌کرده از شرایط موجود می‌­رود و در این میان با افزایش درآمدهای دولت از محل فروش نفت و کمک­‌های خارجی، مظاهر زندگی مدرن، در زندگی شهری گسترش چشمگیری می‌­یابد که از نشانه­‌هایش یکی هم تکثر کلوپ­‌های کارمندی و بارها و رستوران‌­های مدرن است.

متناسب با فضای پاتوق­‌های جدید، سبک جدید موسیقی هم شبیه به موسیقیِ دهه‌­ی چهل و پنجاه آمریکا شکل می­‌گیرد و منجر به پیدایش خوانندگان و گروه‌­های موسیقی­ایی می‌­شود که متفاوت از فضای موسیقی کلاسیک ایرانی هستند و رفته‌­رفته این تخصص‌­ها و مهارت‌­ها به عنوان یک «حرفه» برای کسب درآمد جا می‌افتند. در چنین فضایی است که واروژان هم مانند سایر همکارانش فرصت می­‌یابد تا وارد فضای حرفه‌­ای شده و به عنوان یک «تنظیم‌­کننده» مشغول به کار شود.

حسین عصاران که یک پژوهشگر در حوزه ترانه است، تمرکزش را در کتابِ وارژان روی دهه‌­ی چهل و پنجاه قرار داده که بازه‌ی زمانیِ فعالیت واروژان است و ضمن پرداختن به کارنامه حرفه­‌ا‌‌ی‌ و هنریِ او –از آغاز تا پایان- دو دهه از عمرِ ترانه­‌ی فارسی را بررسی می­‌کند و به قوانین، مناسبات، حواشی و سطوح فردی و گروهیِ جامعه­‌ی هنریِ موسیقیِ پاپ ایران و هنرمندانش می‌­پردازد. او مسیر هنری‌­ای را که واروژان پیموده است، قدم به قدم دنبال می‌­کند و در بررسیِ مورد به موردِ آثار او، نگاهی هم به شرایط و کارنامه جاهایی که مشغول کار بوده است (رادیو، تلویزیون، شرکت‌­های مختلف تولید ترانه، کاباره) و قوانین و ضوابط و سیستم مدیریت و امکانات آن‌ها در آن دوره می‌­اندازد.

در بررسی هر اثر، اسامی همکارانِ واروژان هم ذکر می‌­شود و حرف­ و نظرهای آن‌ها و دوستانِ واروژان در رابطه با هر مبحث، بدون هیچ دخل و تصرفی آورده شده است. واروژان در ادامه مسیرش پس از سال‌­ها اشتغال به حرفه‌ی «تنظیم‌­کننده»گی و کسب نام و اعتبار، شروع به آهنگ‌سازی می‌­کند. کتاب با پرداختن به سیر تولید ترانه‌­هایی که عمدتا برای مخاطب خاطره‌­انگیز هستند، به بیان دیدگاه‌های مختلفی که ترانه‌­سرا، خواننده، آهنگ‌ساز، ضبط‌­کننده­ و سرمایه­‌گذار دارند، می‌­پردازد و به این ترتیب خواننده با روند تولید ترانه، اختلاف نظرها و حواشی­ به وجود آمده، کیفیت و سطح امکانات فنی، روند کسب مجوز و موانع و مزاحمت‌­هایی که سازمان امنیت، متناسب با شرایط سیاسی، برای برخی از آثار ایجاد می‌­کند، آشنا می‌­شود. در ادامه مسیر حرف‌ه­ای واروژان، همکاریِ او با سینمای ایران هم شکل می­‌گیرد و او برای شماری از فیلم­‌ها موسیقی متن یا ترانه می‌­سازد و با تعدادی از کارگردان­‌های صاحب­‌نام همکاری می‌­کند و برای یکی از آثارش هم موفق به دریافت جایزه‌ی موسیقی متن فیلم از جشنواره سپاس می‌­شود.

کتاب در فصل­‌هایی کوتاه که هر کدام با مصرعی از یکی از ترانه‌­های ساخت واروژان نام‌گذاری شده است و با شرح‌­ها و نقل‌­قول­‌هایی کوتاه، روند شکل‌­گیری و پاگرفتن موسیقیِ پاپ را روایت می‌­کند که برای هر مخاطبی با هر سطحی از آشنایی با موسیقی می­‌تواند جذاب باشد اما جاهایی در بررسیِ چند ترانه و آهنگ، وارد بحث تخصصی موسیقی می‌­شود که ممکن است برای خواننده‌­ای که صرفاً مخاطب عام موسیقی است، جذابیتی نداشته باشد یا برایش گنگ باشد که البته به نظر می­‌رسد پرداختن به آن اجتناب­‌ناپذیر خواهد بود چون کتاب درباره زندگی و کارنامه کاریِ یک آهنگ‌سازِ مهم در تاریخ موسیقی پاپ ایران است.

حسین عصاران در این کتاب در کنار بررسی نشریات و برنامه‌­هایی که به آ‌ن‌ها دسترسی داشته، گفته‌­هایی از بابک افشار، شهیار قنبری، اسفندیار منفردزاده، کامران شیردل، منوچهر چشم‌­آذر، ناصر چشم‌آذر، حسن شماعی‌­زاده، فریدون گله، بابک بیات، محمود قربانی و بسیاری از بزرگان و دست­‌اندرکاران موسیقی پاپ و سینمای ایران را هم گرد آورده است. کسانی که طی سال‌ها همکاری واروژان را از نزدیک می­شناخته‌­اند و در کنار بیان خاطره‌­هایی گاه حتی متضاد در مورد یک موضوع خاص، همگی متفق‌­القول از مهربانی، تنهایی، زودرنجی، بی‌­حاشیه بودن، خوش‌­قولی، منظم­ بودن، رفتار بسیار حرفه‌ای و عدم علاقه‌­ی واروژان به آشکار کردن زندگی خصوصی­‌اش می­‌گویند.

واروژان در ۲۶ شهریور سال ۱۳۵۶ در حالی که فقط ۴۱ سال دارد، بر اثر سکته قلبی در بیمارستان جم فوت می‌­کند اما به قول نویسنده کتاب «از زندگی او هر آن‌چه در ذهن همکارانش مانده، از جنس سکوت و مهربانی و علاقه به موسیقی است، همچنان که میل به دیده نشدن و تنهایی و کار.»

 

  این مقاله را ۴۷ نفر پسندیده اند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *