وینش

تو مگر این چیزها را حالا بدانی

تاریکی

تو مگر این چیزها را حالا بدانی

«فیل در تاریکی» کم‎حجم است اما نویسنده در صد صفحه و اندی داستانی را ساخته و پرداخته که هنوز از آن به عنوان شناخته‎شده‎ترین اثر داستانی فارسی در ژانر تریلر و جنایی نام‎ برده می‎شود. هاشمی‎نژاد در این گتاب هم تسلطش به قواعد ژانر را به اثبات می‎رساند و هم توانایی‎اش در پرداخت متن فارسی و اگرچه کتابش ۴۰ سال پیش در میان بحبوحه‌ی انقلاب گم شد و قدر ندید اما امروز از تاریکی درآمده و بر پیشخان کتابفروشی‌ها نشسته است.

فیل در تاریکی

نویسنده کتاب: قاسم هاشمی‎نژاد

ناشر: هرمس

نوبت چاپ: ۱ سال چاپ: ۱۳۹۷

تعداد صفحات: ۱۸۰

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

«فیل در تاریکی» کم‎حجم است اما نویسنده در صد صفحه و اندی داستانی را ساخته و پرداخته که هنوز از آن به عنوان شناخته‎شده‎ترین اثر داستانی فارسی در ژانر تریلر و جنایی نام‎ برده می‎شود. هاشمی‎نژاد در این گتاب هم تسلطش به قواعد ژانر را به اثبات می‎رساند و هم توانایی‎اش در پرداخت متن فارسی و اگرچه کتابش ۴۰ سال پیش در میان بحبوحه‌ی انقلاب گم شد و قدر ندید اما امروز از تاریکی درآمده و بر پیشخان کتابفروشی‌ها نشسته است.

فیل در تاریکی

نویسنده کتاب: قاسم هاشمی‎نژاد

ناشر: هرمس

نوبت چاپ: ۱ سال چاپ: ۱۳۹۷

تعداد صفحات: ۱۸۰

 

از قاسم هاشمی‎نژاد در شناخت‎نامه‎ها عموما با عناوینی چون مصحح، مترجم و منتقد نام برده شده است اما در کنار فهرست بلندبالای تصحیحات، ترجمه‎ها و نقدهایش نام دو اثر داستانی نیز به چشم می‎خورد یکی داستان بلند خیرالنساء: یک سرگذشت و دیگری رمان فیل در تاریکی؛ دو اثری که به نظر می‎آید برای شناخته شدن‎ و پذیرفته شدن قاسم هاشمی‎نژادِ داستان‎نویس در عرصه‎ی ادبیات کافی بوده که حالا انتشار رسمی تک رمانش درست چهل سال بعد از اولین و تنها نوبت انتشار، دوباره اهمیت ‎او را در مقام داستان‎نویس ورد زبان اهالی ادبیات کرده است. فیل در تاریکی نازک و کم‎حجم است اما نویسنده در صد صفحه و اندی داستانی را ساخته و پرداخته که هنوز از آن به عنوان شناخته‎شده‎ترین اثر داستانی فارسی در ژانر تریلر و جنایی نام‎ برده می‎شود.  

هاشمی‌نژاد فیل در تاریکی را در بهار ۱۳۵۵ در سفری پنج‎روزه نوشت. داستان چندین هفته بعد از نگارش به صورت پاورقی در روزنامه‎ی رستاخیز به چاپ رسید و سه سال بعد، انتشارات زمان آن را برای اولین بار به عنوان شماره‎ی ۱۹ داستان‎های زمان منتشر کرد. هاشمی‎نژاد از انگیزه‎ی نوشتن این رمان هم در گفت‎وگو با علی‎اکبر شیروانی پرده برداشته و هم در مقدمه‎ی تجدید چاپ باز بر علت نگارشش تاکید کرده است. چه چیزی سبب شد قاسم هاشمی‎نژاد منتقد تا پیش از فیل در تاریکی خود را به قاسم هاشمی‎نژاد داستان‎نویس بعد از فیل در تاریکی بدل کند؟ از نوشته‎ها و گفته‎های نویسنده چنین برمی‎آید که او فیل در تاریکی را در واکنش به جریان غالب داستان‎های سمبولیک و تمثیلی در دهه‎ی پنجاه نوشته است. داستان‎هایی که از دید هاشمی‎‎نژاد از پرداخت مستقیم به زندگی سرباز‎ می‎زدند، راه را برای کلی‎گویی و شلخته نویسی باز می‎کردند و به دلیل فقدان دو عنصر اساسی داستان‎نویسی یعنی زمان و مکان‎ همه چیز در آن‌ها نامعین و نامشخص بود. او فیل در تاریکی را عکس‎العملی در برابر این ادبیات توصیف کرده و انتخاب ژانر پلیسی و جنایی را نوعی ضد ادبیات آن دوره تعریف می‎کند چرا که عموما آن را به عنوان سرگرمی می‎شناختند و نه ادبیات جدی و مرسوم.

او سراغ ادبیات ژانر می‎رود تا هم به ادعای خودش «نمونه‎ای از یک متن روراست داستانی» با تکیه بر جای‎گیری صحیح اجزای داستان، ابعاد و شخصیت‎پردازی‎ را در آن سال‎ها به ثبت برساند و هم با تاکید بر قواعد زمان و مکان و دوری از سمبولیسم، تصویری از زندگی جاری در تهران آن سال‎ها به دست داده و به نوعی واقعیت برهنه‎ی آن دوره را انعکاس دهد. هاشمی‎نژاد تلاش کرد با نوشتن این رمان داستان‎های جنایی و پلیسی را از پاورقی‎ روزنامه‎ها بیرون بیاورد و ژانر را به عنوان شکل صریحی از ادبیات معرفی کند.

 

قاسم هاشمی‌نژاد

 

فیل در تاریکی در یک هشت روز ( چار – چار زمستانی) در تهران  اتفاق می‎افتد. داستان در صبح یکشنبه‎ای زمستانی شروع شده و در نیم‎روز یکشنبه‎ی بعد به پایان می‏رسد و روایت با تکیه بر دانای کل محدود به ذهن شخصیت اصلی پیش می‎رود. جلال امین ۴۱ ساله یک گاراژدار  قدیمی در چهارراه سیروس تهران است، زندگی‎‎ای ساده و زن و دو فرزند دارد و منتظر است برادر کوچک‏ترش حسین از آلمان به تهران برسد. تحفه‎ی حسین از آلمان برای برادر بزرگترش یک بنز ۲۸۰ اس سبز موردی است که دلبخواه جلال است. ورود بنز آلمانی دلفریب به گاراژ امین اما به باز شدن پای صد و یک ماجرا کوچک و بزرگ به روزگار و زندگی این خانواده منتهی می‎شود؛ از تلاش برای دزدیدن بنز سبز رنگ و پیدا شدن هواخواهان متعدد و رنگارنگ گرفته تا درافتادن با شبکه‌‏ای ‎از تبهکاران و قتل و انتقام.

سعدی شیرازی، مهستی گنجوی، جلال امین و گلباد در طول داستان مدام در موقعیت‎های مختلف با هم روبه‎رو و بر سر بنز درگیر می‎شوند؛ همدیگر را تطمیع و تهدید می‎کنند و سعی دارند بنز ۲۸۰ اس مرموز و اسرار آمیز را در دل تهران مخوف به چنگ بیاورند. شناخت ادبیات پلیسی و جنایی و دلبستگی نویسنده به سرآمدان این ژانر چون ریموند چندلر و دشیل همت سبب شده به خوبی از پس چالش‎های ژانرنویسی بربیاد و مایه‎های حادثه، اضطراب، ترس و تعلیق را به داستان تزریق کند و عجیب نیست که اگر جلال امین ساخته و پرداخته‎ی ذهن هاشمی‎نژاد در کشاکش حوادث و تصمیم‎گیری‎ها و روبه‎رو شدن با قدرت برای خواننده تداعی‎کننده‎ی فیلیپ مالروی زخم‌خورده و رمانتیک داستان‎های ریموند چندلر باشد.

آرتور کریستال در کتاب فقط روزهایی که می‎نویسم در جستار «لذت‎های گناه آلود» به بررسی  و مقایسه‎ی  داستان ادبی و داستان ژانر می‎پردازد و صفاتی را برای نمونه‎های ادبیات ژانر برمی‎شمرد: «عمل گرایانه، بدون زیاده‎گویی و حاشیه‌‏روی، شانه‎به‎شانه‎ی کلیشه‎ها با اندک بارقه‎ای از ادبیت.»[۱]؛ فیل در تاریکی به نظر می‎آید توانسته واجد صفات برشمرده از سوی کریستال در تعلق به داستان ژانر باشد؛  در عین روایت صریح اما کلیشه‎ای از خشونت، رمز و راز و میل به کشف حقیقت، در وقفه‎ها و برش‎هایی هرچند کوچک ولی فراموش‌‏نشدنی از کلیشه‎های زبانی و پیرنگی‎ای که اقتضای این نوع از ادبیات است کمی رها شده و صاحب بارقه‎هایی از ادبیت می‎شود که نشانگر نثر پخته و فارسی‎نویسی دقیق، سنجیده و آزموده‎ی نویسنده است؛ هاشمی‎نژاد در فیل در تاریکی هم تسلطش به قواعد ژانر را به اثبات می‎رساند و هم توانایی‎اش در پرداخت متن فارسی.  

چهار دهه بعد از اولین انتشار کتاب، حالا چاپ جدیدی از آن به بازار آمده است. دیگر خبری از آن شمایل سبزرنگش با دوایرمتحدالمرکز نیست، فیل داستانی هاشمی‎نژاد حالا از تاریکی‎های افست و بساط‎های کنار خیابان بیرون آمده بر پیشخان‎ها و ویترین‎های روشن کتابفروشی‏‌ها نشسته است. شاید بزرگترین بداقبالی که نصیب فیل‎ در تاریکی شد و سال‎ها به محاقش برد همزمان شدن انتشارش با سال‎های وقوع انقلاب بود؛ گم شدن در هیاهو و شلوغی و آرمان‎ها و اضطراب‎ها؛ «به یاد می‎آورم که در سال‎های اول انقلاب عکس‎العمل به آنچه که رمان پلیسی شناخته می‎شد بسیار تند بود. چاپ و نشر آن ممنوع شد. تصور تصمیم‎گیرنده‎ها این بود که در جامعه یک انقلاب معنوی صورت گرفته و آنگونه آثار باعث گمراهی خواننده‎ها و تنزل اخلاقی جامعه می‎شود … فیل در تاریکی کم‎وبیش در آستانه‎ی انقلاب منتشر شد مردم هم که همانا خواننده‎های بالقوه کتاب باشند با مسائل مهم و سرنوشت ساز دست‎به‎گریبان بودند و هیجان عمومی طبعا پاسخ مناسبش را با کتابی مثل فیل در تاریکی نمی‎یافت.»[۲]؛ سالار عبده هم در مقدمه‎ی کتابش Tehran Noir به رمان هاشمی‎نژاد و دلایل دیده نشدن ژانر اشاره می‎کند: «تا پیش از انقلاب ۱۳۵۷ عمدتا شاهد دو نوع سانسور هستیم؛ یکی سانسور حکومت شاهنشاهی و دیگری سانسور طیف سیاسی روشنفکران چپ که هر اثری را که در خدمت توده نبود تحمل نمی‎کردند و آن را اثری بورژوایی می‎دانستند؛  این امر به خصوص برای داستان‎های ژانر در هر نوعی آسیب‎زا بود، برای همین بود کتاب کوچک اما ارزشمندی چون فیل در تاریکی هاشمی‎نژاد کاملا نادیده گرفته شد.»[۳]. با این همه اگرچه که خود قاسم‎ هاشمی‎نژاد آنقدر بهره از زندگی نبرد که بهار چاپ مجدد تک رمانش را ببیند اما حالا فیل در تاریکی همین‎جاست با شمایلی تازه و چه بهتر آنکه این نوشته با همان جمله‎ای تمام شود که قاسم‎هاشمی‎نژاد در مقدمه چاپ مجدد به عاریت از کتاب مقدس آورده است: «سنگی که معماران دور افکنده بودند به خواست خدا آرایش ایوان شد».

 

 

[۱] کریستال، آرتو ر(۱۳۹۶)، فقط روزهایی که می‌نویسم، (ترجمه‌ی احسان لطفی) تهران: نشر اطراف.

[۲] شیروانی، محمد علی (۱۳۹۴). راه ننوشته: با قاسم هاشمی‌نژاد درباره کتاب‌هایش. تهران: نشر هرمس

[۳] Abdoh, Salar (2014). Tehran Noir (Akashic Noir). Akashic Books.

  ۱۹ ۲۲

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برچسب ها
  • روش کلی وینش حرکت در راستای ارتقای کتابخوانی و تقویت صنعت نشر است، اما این به آن معنا نیست که در مقالات وینش به کاستی‌های محتوایی و شکلی کتاب‌ها انتقاد نشود.
  • نظر نویسندگان مطالب وینش نظر شخصی آن‌هاست و لزوماً با نظر وینش منطبق نیست.
  • نقل مستقیم مقالات وینش در سایت‌های دیگر ممنوع است. سایت‌هایی که خواندن نوشته‌های وینش را برای کاربران خود مفید می‌دانند می‌توانند به مطالب وینش لینک بدهند.
  • وینش به صلاحدید هیئت تحریریه‌ی خود کتاب‌هایی را، با توجه به کیفیت کتاب و اقبال جامعه‌ی کتابخوان، برای نقد و بررسی برمی‌گزیند.
  • ناشران و نویسندگان می‌توانند با ارسال یک نسخه از کتاب خود به نشانی وینش، نقد و بررسی کتاب را پیشنهاد کنند.

 

برای وینش بنویسید!

تازگی چه کتابی خوانده‌اید؟

موضوع کتاب چه بود؟

از بیست چه نمره‌ای به آن می‌دهید؟

 

ارسال نقد

در وینش عضو شوید

و درباره‌ی

کتاب‌هایی که خوانده‌اید

برای ما بنویسید!

عضویت در وینش
  • روش کلی وینش حرکت در راستای ارتقای کتابخوانی و تقویت صنعت نشر است، اما این به آن معنا نیست که در مقالات وینش به کاستی‌های محتوایی و شکلی کتاب‌ها انتقاد نشود.
  • نظر نویسندگان مطالب وینش نظر شخصی آن‌هاست و لزوماً با نظر وینش منطبق نیست.
  • نقل مستقیم مقالات وینش در سایت‌های دیگر ممنوع است. سایت‌هایی که خواندن نوشته‌های وینش را برای کاربران خود مفید می‌دانند می‌توانند به مطالب وینش لینک بدهند.
  • وینش به صلاحدید هیئت تحریریه‌ی خود کتاب‌هایی را، با توجه به کیفیت کتاب و اقبال جامعه‌ی کتابخوان، برای نقد و بررسی برمی‌گزیند.
  • ناشران و نویسندگان می‌توانند با ارسال یک نسخه از کتاب خود به نشانی وینش، نقد و بررسی کتاب را پیشنهاد کنند.

برای وینش بنویسید!

تازگی چه کتابی خوانده‌اید؟

موضوع کتاب چه بود؟

از بیست چه نمره‌ای به آن می‌دهید؟

 

ارسال نقد

در وینش عضو شوید و درباره‌ی کتاب‌هایی که خوانده‌اید برای ما بنویسید!

عضویت در وینش
location

آدرس:

تهران - سیدخندان - خیابان کابلی - کوچه همدانی - پلاک ۸۲ واحد ۱

phone

تلفن :
۸۸۴۶۷۰۵۳ - ۰۲۱

clock

ساعات کاری:

روزهای شنبه تا چهارشنبه ۸ تا ۱۷

location

آدرس:

تهران - سیدخندان - خیابان کابلی - کوچه همدانی - پلاک ۸۲ واحد ۱

phone

تلفن :
۸۸۴۶۷۰۵۳ - ۰۲۱

clock

ساعات کاری:

روزهای شنبه تا چهارشنبه ۸ تا ۱۷

قوانین و مقررات

 

 

کلیه حقوق مادی و معنوی مطالب این سایت نزد وینش محفوظ بوده و استفاده از بخش یا تمامی مطالب این وب سایت بدون کسب اجازه کتبی ممنوع و دارای پیگرد قانونی می باشد.

 

طراحی و پشتیبانی: شرکت پویه گام

logo-samandehi