سایت معرفی و نقد کتاب وینش
سایت معرفی و نقد کتاب وینش

رویین پاکباز

رویین پاکباز

 

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

 

 

«در زمانه‌­ای که کار فکری و فرهنگی کردن چون فریاد زدن در خلأیی است که امید پاسخ­گویی مخاطبی را در دل گوینده برنمی‌­انگیزد؛ نقد و تحلیل، بزرگ­ترین ادای دین به کسی است که عمر خود را وقف کاری فرهنگی کرده است. بر این باوریم که با توصیف و تحلیل و نقد نوشته‌­های استادمان، حق شاگردی را به جا می‌­آوریم.»

 

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند را انتشارات حرفه: هنرمند در خردادماه 1400 با گردآوری مقالاتی به صورت دیجیتالی منتشر کرده است. این کتاب شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مقاله‌­ها بر اساس رویکرد تحلیلی/انتخابی از نوشته‌­ها و دیدگاه‌های پاکباز چیده شده است.

در آغاز با تاریخ‌نگاری زندگی حرفه‌­ای او آَشنا می‌شویم. سپس رویین پاکباز به عنوان یک نویسنده، پژوهش­گر و منتقد از طریق مقاله‌­ای با عنوان «رویین پاکباز در نوشتار» معرفی و سپس در مقاله­‌ای با عنوان «بازنگری یک پروژه آموزشی» به شیوه خاص تدریس و طرح آموزشی منحصر به فرد او اشاره می‌شود. چراکه وجه تمایز پاکباز با مدرسین و محققین دیگر، شیوه نگاه او به آموزش نظری و عملی هنر در ایران معاصر است.

در لیست مطالب، ما با مقالاتی روبرو می‌­شویم که شاکله‌ی ذهنی پاکباز را می‌­سازند. مثلاً؛ مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، شروع نگاه متفاوت و تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

 

در کتاب #رویین-پاکباز سعی شده است، تا با انتخاب و ترتیب قرارگیری مقالات ارائه شده، جریان فکری وی و تجربه‌­های انتقادی‌­اش نمایان شود. پاکباز، نگاه چپ‌گرایانه و متعهدانه خود را در خلق، تفسیر و تعریف اثر هنری می‌جوید. او تعریفی ویژه از تاریخ هنر دارد. هنر ملی، یا به زبان دیگر مدرنیسم ایرانی از سوی او مفهوم می‌شود. پی‌گیری او برای تعریف و ارائه هنر ملی، طبعاً در حیطه هنر ناسیونالیستی نیست. مسئله وی، مدرنیسم است. در آموزش‌هایش بر فهم مفهوم مدرنیسم تکیه دارد.

دغدغه دوم پاکباز، مسئله تعهد اجتماعی هنرمندان و خلق آثاری در این زمینه است. ما در صورت‌بندی این کتاب، با نگاه و تعریف او از هنر متعهد و هنر اجتماعی، بازتاب آن در آثار هنرمندان، به‌طور مثال آثاری که از تجربه‌های جنگ داشته‌اند، برخورد می‌کنیم. پاکباز در مقاله‌­های «از کلام‌­ها و تصویرها» و «هم‌­مرزی قلمروهای نقاشی و شعر»، اشاره می‌کند که شاعران چون از پشتوانه و زیرساخت محکم و بی­‌نقصی در ادبیات برخوردار بودند در مواجهه با پدیده مدرنیسم، به خوبی عمل­ کردند.

طبیعتاً شیوه‌ متفاوت آنان نسبت به هنرمندان تجسمی، ریشه در عمق ساختار و بنیان ادبیات ایران دارد. در مطالبی از این کتاب، به خوانش پاکباز از آثار هنرمندانی چون: منصور قندریز، بهمن محصص و ابوالقاسم سعیدی و ریچارد دیبن‌کرن برمی‌­خوریم. انتخاب این هنرمندان برای پاکباز، حائز اهمیت است. چرا که به بخشی از دیدگاه‌های وی نزدیک‌ترند.

در آثار سعیدی و به نوعی در آثار قندریز، به رنگ و فرم ایرانی و در عین حال فضای تغزلی ادبیات فارسی برمی‌خوریم. سعیدی، دانش‌آموخته مدرسه بوزار است مواجهه­ او با هنر آبستره در آثارش هویداست. در آثار محصص مسئله انسان‌گرایی و هنر اجتماعی و تعهد او به تجربه‌های انسانی/ اجتماعی مشهود است.

 

در مقاله «محصص، هنرمند تکرو» به عکس‌­العمل محصص نسبت به هنر مدرن و جریانات فکری/ هنری دهه 1340، برمی‌خوریم. به نظر محصص، «هنر پدیده‌ای‌ست روشنفکری، به معنای فعالیت مغزی». او به تعهد اجتماعی هنرمند اعتقاد داشت و در تکروی متعهدانه‌اش راسخ بود. قرابت ریچارد دیبن‌کرن با سعیدی از این منظر است که هر دو به فرم‌ و فضای شاعرانه می‌پردازند.

بازنمایی صرف از طبیعت ندارند. در مقاله­ «کشمکش در زیر آرامش» که اختصاص به ریچارد دیبن‌کرن دارد. به شیوه بازنمایی از اشخاص، طبیعت و اشیاء به صورت هندسی یا دفرمه با پالت رنگی خاص خودش، دست می‌­یابد. تعهد صددرصدی به واقع‌گرایی ندارد. اشتراک هر کدام از این هنرمندان با دیدگاه پاکباز به هنر مدرن؛ یافتن مفهوم و تعریفی از مدرنیسم؛ به‌دست آوردن مدرنیسمی که تاریخ‌مند باشد، همسوست

 

بعضی از عناوین مقالات منتشر شده در کتاب رویین پاکباز را مرور می‌­کنیم:

– رویین پاکباز در نوشتار به قلم هدا اربابی و ایمان افسریان

– پاکباز و الخاص به قلم ثمیلا امیرابراهیمی

– بازنگری یک پروژه آموزشی، گفت­‌و­گو با معصومه مظفری، امین نورانی و حمید پوربهرامی درباره کلاس‌­های رویین پاکباز

– تاریخ هنر، رویکردهای سنتی و جدید به قلم رویین پاکباز

– چهره‌­ای از قندریز به قلم رویین پاکباز

– تعادل سنت و نو به قلم رویین پاکباز   

– شرق‌­سازی‌­های غربی گفت­‌و­گو با رویین پاکباز و…

 

با خواندن این مقالات مخاطب به درک صحیحی از نگرش، دیدگاه­‌ها، فعالیت‌­ها، راه­کارها و شخصیت هنری/ اجتماعی رویین پاکباز می‌­رسد. بخشی از مقدمه کتاب به بیانیه گروه نقاشان تالار قندریز به قلم رویین پاکباز اختصاص داده شده است که نگاه وی را به عنوان یکی از پایه‌­های شکل­‌گیری هنر نوگرای ایران نشان می‌­دهد.

«گروه ما با توشه ناچیز خود، در ابتدای راهی است که برای کشف یک حقیقت هنری باید طی کند. و در این طی طریق، جستجو و کاوش ممتد و صداقت در کار، به ما نیرو می‌­دهد که هر چیز ناقض اندیشه‌­مان را به دور افکنیم و هر بدعتی را به محک تجربه زنیم و هر پدیده ناآزموده‌­ای را بیازماییم. به این جهت، قالبی که ما برای این نمایشگاه برای بیان حرف‌هایمان انتخاب کرده­‌ایم لایتغیر نیست و شاید روزی ما را در هیئت دیگری بازشناسید».

 

برای دریافت این کتاب دیجیتالی، به سایت حرفه: هنرمند بخش نسخه­‌های دیجیتال مراجعه کنید.

 

رویین پاکباز

 

 

  این مقاله را ۳۴ نفر پسندیده اند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *