رویین پاکباز

رویین پاکباز

 

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

 

 

«در زمانه‌­ای که کار فکری و فرهنگی کردن چون فریاد زدن در خلأیی است که امید پاسخ­گویی مخاطبی را در دل گوینده برنمی‌­انگیزد؛ نقد و تحلیل، بزرگ­ترین ادای دین به کسی است که عمر خود را وقف کاری فرهنگی کرده است. بر این باوریم که با توصیف و تحلیل و نقد نوشته‌­های استادمان، حق شاگردی را به جا می‌­آوریم.»

 

کتاب رویین پاکباز در حرفه: هنرمند را انتشارات حرفه: هنرمند در خردادماه 1400 با گردآوری مقالاتی به صورت دیجیتالی منتشر کرده است. این کتاب شامل نوشته‌­هایی به قلم خود پاکباز و یا درباره وی در حدفاصل سال­‌های 1381 تا 1400 است. مقاله‌­ها بر اساس رویکرد تحلیلی/انتخابی از نوشته‌­ها و دیدگاه‌های پاکباز چیده شده است. در آغاز با تاریخ‌نگاری زندگی حرفه‌­ای او آَشنا می‌شویم. سپس رویین پاکباز به عنوان یک نویسنده، پژوهش­گر و منتقد از طریق مقاله‌­ای با عنوان «رویین پاکباز در نوشتار» معرفی و سپس در مقاله­‌ای با عنوان «بازنگری یک پروژه آموزشی» به شیوه خاص تدریس و طرح آموزشی منحصر به فرد او اشاره می‌شود. چراکه وجه تمایز پاکباز با مدرسین و محققین دیگر، شیوه نگاه او به آموزش نظری و عملی هنر در ایران معاصر است.

در لیست مطالب، ما با مقالاتی روبرو می‌­شویم که شاکله‌ی ذهنی پاکباز را می‌­سازند. مثلاً؛ مسئله خیلی از روشنفکران دهه‌­های 40 و 50، شروع نگاه متفاوت و تلقی جدید آن‌ها از هنر در جوامع غرب و همسان‌سازی یا ایرانیزه کردن آن بود. پاکباز نیز با دید آرمان‌گرایانه، مدافع ایده‌های مدرنیستی اما اجتماعی بود. او معتقد است که چون ما درک درست و دقیقی از مدرنیته نداریم و یا حتی آن را تجربه نکرده‌ایم؛ لذا هنری که خلق یا ارائه می‌کنیم، خام‌­دستانه و یا تقلیدی پر نقص و ابهام از آن چیزی است که دریافت کرده‌ایم.

در کتاب رویین پاکباز سعی شده است، تا با انتخاب و ترتیب قرارگیری مقالات ارائه شده، جریان فکری وی و تجربه‌­های انتقادی‌­اش نمایان شود. پاکباز، نگاه چپ‌گرایانه و متعهدانه خود را در خلق، تفسیر و تعریف اثر هنری می‌جوید. او تعریفی ویژه از تاریخ هنر دارد. هنر ملی، یا به زبان دیگر مدرنیسم ایرانی از سوی او مفهوم می‌شود. پی‌گیری او برای تعریف و ارائه هنر ملی، طبعاً در حیطه هنر ناسیونالیستی نیست. مسئله وی، مدرنیسم است. در آموزش‌هایش بر فهم مفهوم مدرنیسم تکیه دارد.

دغدغه دوم پاکباز، مسئله تعهد اجتماعی هنرمندان و خلق آثاری در این زمینه است. ما در صورت‌بندی این کتاب، با نگاه و تعریف او از هنر متعهد و هنر اجتماعی، بازتاب آن در آثار هنرمندان، به‌طور مثال آثاری که از تجربه‌های جنگ داشته‌اند، برخورد می‌کنیم. پاکباز در مقاله‌­های «از کلام‌­ها و تصویرها» و «هم‌­مرزی قلمروهای نقاشی و شعر»، اشاره می‌کند که شاعران چون از پشتوانه و زیرساخت محکم و بی­‌نقصی در ادبیات برخوردار بودند در مواجهه با پدیده مدرنیسم، به خوبی عمل­ کردند. طبیعتاً شیوه‌ متفاوت آنان نسبت به هنرمندان تجسمی، ریشه در عمق ساختار و بنیان ادبیات ایران دارد.

در مطالبی از این کتاب، به خوانش پاکباز از آثار هنرمندانی چون: منصور قندریز، بهمن محصص و ابوالقاسم سعیدی و ریچارد دیبن‌کرن برمی‌­خوریم. انتخاب این هنرمندان برای پاکباز، حائز اهمیت است. چرا که به بخشی از دیدگاه‌های وی نزدیک‌ترند. در آثار سعیدی و به نوعی در آثار قندریز، به رنگ و فرم ایرانی و در عین حال فضای تغزلی ادبیات فارسی برمی‌خوریم. سعیدی، دانش‌آموخته مدرسه بوزار است مواجهه­ او با هنر آبستره در آثارش هویداست. در آثار محصص مسئله انسان‌گرایی و هنر اجتماعی و تعهد او به تجربه‌های انسانی/ اجتماعی مشهود است.

در مقاله «محصص، هنرمند تکرو» به عکس‌­العمل محصص نسبت به هنر مدرن و جریانات فکری/ هنری دهه 1340، برمی‌خوریم. به نظر محصص، «هنر پدیده‌ای‌ست روشنفکری، به معنای فعالیت مغزی». او به تعهد اجتماعی هنرمند اعتقاد داشت و در تکروی متعهدانه‌اش راسخ بود. قرابت ریچارد دیبن‌کرن با سعیدی از این منظر است که هر دو به فرم‌ و فضای شاعرانه می‌پردازند. بازنمایی صرف از طبیعت ندارند. در مقاله­ «کشمکش در زیر آرامش» که اختصاص به ریچارد دیبن‌کرن دارد. به شیوه بازنمایی از اشخاص، طبیعت و اشیاء به صورت هندسی یا دفرمه با پالت رنگی خاص خودش، دست می‌­یابد. تعهد صددرصدی به واقع‌گرایی ندارد. اشتراک هر کدام از این هنرمندان با دیدگاه پاکباز به هنر مدرن؛ یافتن مفهوم و تعریفی از مدرنیسم؛ به‌دست آوردن مدرنیسمی که تاریخ‌مند باشد، همسوست

 

بعضی از عناوین مقالات منتشر شده در کتاب رویین پاکباز را مرور می‌­کنیم:

– رویین پاکباز در نوشتار به قلم هدا اربابی و ایمان افسریان

– پاکباز و الخاص به قلم ثمیلا امیرابراهیمی

– بازنگری یک پروژه آموزشی، گفت­‌و­گو با معصومه مظفری، امین نورانی و حمید پوربهرامی درباره کلاس‌­های رویین پاکباز

– تاریخ هنر، رویکردهای سنتی و جدید به قلم رویین پاکباز

– چهره‌­ای از قندریز به قلم رویین پاکباز

– تعادل سنت و نو به قلم رویین پاکباز   

– شرق‌­سازی‌­های غربی گفت­‌و­گو با رویین پاکباز و…

با خواندن این مقالات مخاطب به درک صحیحی از نگرش، دیدگاه­‌ها، فعالیت‌­ها، راه­کارها و شخصیت هنری/ اجتماعی رویین پاکباز می‌­رسد. بخشی از مقدمه کتاب به بیانیه گروه نقاشان تالار قندریز به قلم رویین پاکباز اختصاص داده شده است که نگاه وی را به عنوان یکی از پایه‌­های شکل­‌گیری هنر نوگرای ایران نشان می‌­دهد.

«گروه ما با توشه ناچیز خود، در ابتدای راهی است که برای کشف یک حقیقت هنری باید طی کند. و در این طی طریق، جستجو و کاوش ممتد و صداقت در کار، به ما نیرو می‌­دهد که هر چیز ناقض اندیشه‌­مان را به دور افکنیم و هر بدعتی را به محک تجربه زنیم و هر پدیده ناآزموده‌­ای را بیازماییم. به این جهت، قالبی که ما برای این نمایشگاه برای بیان حرف‌هایمان انتخاب کرده­‌ایم لایتغیر نیست و شاید روزی ما را در هیئت دیگری بازشناسید».

 

برای دریافت این کتاب دیجیتالی، به سایت حرفه: هنرمند بخش نسخه­‌های دیجیتال مراجعه کنید.

 

 

 

 

 

  این مقاله را ۲ نفر پسندیده اند

اشتراک گذاری این مقاله در فیسبوک اشتراک گذاری این مقاله در توئیتر اشتراک گذاری این مقاله در تلگرام اشتراک گذاری این مقاله در واتس اپ اشتراک گذاری این مقاله در لینکدین اشتراک گذاری این مقاله در لینکدین

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *