باغ ایرانی برای بچه ها

باغ ایرانی برای بچه ها

 

 

افسانه‌ها و اسطوره‌ها، آیین‌ها و سنت‌ها، اقلیم و صنایع دستی، گویش‌ها و هنرها، معماری و ادبیات شفاهی و اشعار، و صدها جلوه دیگر از بخش‌های مختلف فرهنگ و هنر و جغرافیای ایران، آن را همانند باغی رنگارنگ و متنوع کرده است. 

 

این باغ رنگارنگ طی قرن‌ها پایدار مانده و به ما رسیده است. پایداری آن بخاطر مفاهیمی است که در خود دارد. هر کدام از آنها انگار روایتی در دلشان دارند که نشان از نگاه ایرانی به هستی است. مانند نوروز که تنها یک تقویم نیست بلکه باوری به نو شدن و رویش از دل سرما و تاریکی است.

 

آشنایی با این میراث کهن و تنوع زیستی و فرهنگی آن می‌تواند به بچه‌ها مفهوم عمیق‌تر و دلنشین‌تری از زیست ایرانی بدهد. خوشبختانه در سال‌های اخیر کتاب‌های متنوعی با این موضوعات برای کودکان و نوجوانان منتشر شده. در پرونده باغ ایرانی برای بچه‌ها تنها تعدادی از این نمونه‌ها را که اغلب در 5-4 سال اخیر منتشر شده‌اند و قابل تهیه هستند، معرفی می‌کنیم.

 

 

ایران دارای اقلیم‌های زیستی متفاوتی است که هرکدام ویژگی‌ها و جانداران مختلفی دارند. از کویر تا جنگل‌های پهناور و دریا در شمال و جنوب، مجموعه‌ای از زیبایی‌ها و زیست‌های طبیعی متفاوتی را در خود جا داده‌اند. مجموعه کتاب‌های «زیست ایران» در هرجلد یکی از این نمونه‌ها را معرفی می‌کند، عناوینی چون خزندگان و پرندگان و پستانداران ایران تا جنگل‌های حرا و زاگرس. هر جلد این مجموعه توسط یکی از افراد آشنا به محیط‌زیست ایران تألیف شده و انتشارات نردبان آن را به چاپ رسانده.

 

 

 

مجموعه «حیات وحش ایران» هم یکی از مجموعه‌های جذاب است که به شکل علمی بچه‌ها را با زیست حیوانات وحشی ایران آشنا می‌کند. این مجموعه که توسط علی گلشن تألیف شده در هر جلد یکی از گونه‌های نادر و جالب حیوانات در ایران مانند: «گوزن زرد ایرانی»، «گرگ خاکستری»، «ببر هیرکانی»، «یوزپلنگ آسیایی» و «شیر آسیایی» را معرفی می‌کند. همراه با اطلاعات زیستی و جغرافیایی و عکس‌های جذاب، اطلاعاتی هم درباره پیشینه این حیوانات و ردپایشان در فرهنگ نشان می‌دهد.

 

 

 

اما اگر مایلید اطلاعات کلی و علمی درباره محیط زیست ایران داشته باشید خوب است که به سراغ دانشنامه محیط زیست بروید که انتشارات کانون پرورش فکری به چاپ رسانده و هنریک مجنونیان به همراه گروهی از از نویسندگان آن را با دقت و استفاده از منابع معتبر تهیه کرده‌اند. در این مجموعه دو جلدی که همراه با تصاویری تهیه شده توسط 45 عکاس ایرانی است اطلاعات متنوعی از آبزیان گرفته تا آلاینده‌های محیط زیست ارائه شده.

 

 

 

کتاب‌هایی که در بالا معرفی کردیم غیرداستانی هستند و از منظر علمی به محیط زیست اقلیمی و جانوری ایران توجه کرده‌اند اما اگر دوست دارید بچه‌ها با زبان داستان با محیط زیست ایران آشنا شوند می‌توانیم کتاب‌های «خرس ماه»، «آلبوم عکس‌های گاندو تپله» و «آساره و ماغ ماه» را پیشنهاد کنیم که جذابیت داستانی آنها می‌تواند برای بچه‌ها جالب باشد و همچنین توجه آنها را به مسأله حفظ و نگهداری محیط زیست جلب می‌کند.

 

 

 

همان‌طور که تنوع اقلیمی ایران فراوان است، در حیطه هنر و صنایع دستی هم تنوع فراوانی وجود دارد. هر خطه ایران محصول یا صنایعی را عرضه می‌کند که همیشه به عنوان سوغات آن منطقه شناسایی می‌شود. بخشی از آنها محصول طبیعت آن منطقه هستند و بخشی هم محصول ذوق و سلیقه ساکنان آن مناطق. در مجموعه «ایران من» بچه‌ها در هر جلد با یکی از این سوغاتی‌ها و محصولات مانند چای و زعفران و فرش آشنا می‌شوند. کتاب زبانی داستانی دارد و برای بچه‌های دبستانی مناسب است.

 

 

 

از هنرهای ایرانی که حرف می‌زنیم نمونه‌های فراوانی به ذهنمان می‌رسد اما در این پرونده می‌خواهیم دونمونه از هنرهای نمایشی ایران را که ریشه کهن دارند به بچه‌ها معرفی کنیم. نقالی و خیمه شب بازی هردو از شکل‌های جذاب روایتگری نمایشی در ایران هستند که شیوه‌ها و شخصیت‌های ویژه خودشان را دارند.

 

کتاب‌های «پهلوان کچل و اسبش کری» و «خوان اول عاشقی» هردو با استفاده از شخصیت‌های نمایش خیمه شب بازی هم داستان‌گویی می‌کنند و هم باعث می‌شوند بچه‌ها با این شیوه نمایشی آشنا شوند.

 

در مجموعه «پهلوان کچل و اسبش کری» این دو شخصیت هربار با ماجرایی روبه‌رو می‌شوند و حوادث جالبی برایشان اتفاق می‌افتد. این مجموعه برای مخاطب دبستان مناسب است اما کتاب «خوان اول عاشقی» برای نوجوانان است که ضمن آشنایی با شخصیت‌های خیمه شب بازی درگیر یک داستان امروزی هم می‌شوند. هردو کتاب توسط زهره پریرخ که از علاقمندان به شیوه‌های نمایش ایرانی است تألیف شده.

 

 

 

مجموعه «چنین کنند حکایت» هم داستان‌های شاهنامه را به شیوه نقالی آماده کرده. همراه پرده نقالی که با کتاب به فروش می‌رسد، فرصت تجربه جالبی برای بچه‌ها ایجاد می‌شود. از این مجموعه تاکنون هفت جلد منتشر شده که هرکدام به یکی از داستان‌های شاهنامه مانند هفت خان رستم و بیژن و منیژه و خونخواهی سیاوش اختصاص دارد و برای بچه‌های سال‌های آخر دبستان و نوجوانان مناسب است.

 

 

 

علاوه بر هنر در تاریخ تمدن جهان نیز ایرانیان مبدع اختراعات و اکتشافات زیادی بوده‌اند. برای آشنایی بچه‌ها با این نمونه‌ها می‌توانید سراغ مجموعه کتاب «اختراعات و اکتشافات ایرانیان» بروید که با زبانی روان و جذاب نمونه‌ها را به بچه‌ها معرفی کرده. از بازی چوگان گرفته تا ردپایی از انیمیشن در ظرف سفالی قدیمی ایرانی، اطلاعات جالبی هستند که در این مجموعه که به صورت کارگاهی نوشته شده ارائه می‌شود.

 

 

 

از مجموعه آثار و هنرهایی که ایرانیان طی قرن‌ها بجا گذاشته‌اند بخشی از آن در موزه‌های جهان وجود دارد. این آثار هم تاریخ بشری را نشان می‌دهند و هم نمایانگر بخشی از تمدن ایران و زندگی مردم آن هستند. میراثی جهانی که برای شناخت بیشتر بچه‌ها از اهمیت آن می‌توانید سراغ کتاب «آثار ایران باستان در موزه‌های جهان» بروید تا بچه‌های با بسیاری از نمونه‌های شگفت‌انگیز زندگی و هنر ایرانیان باستان آشنا شوند.

 

 

 

وقتی درباره ایران صحبت می‌کنیم نمی‌شود که از تاریخ اسطوره‌ای آن حرفی به میان نیاوریم. تاریخی که نشان‌دهنده نگاه ایرانیان به ماجرای آفرینش و نبرد خیر و شر است. «مجموعه تاریخ اساطیری ایران» کتابی ارزشمند نوشته مهرک صابونچی است که با زبان مناسب مخاطب نوجوان تاریخ اسطوره‌ای ایران را شرح می‌دهد. کتابی که نشر چشمه منتشر کرده و حتی برای مخاطب بزرگسال هم خواندنی است.

 

 

 

درباره اسطوره‌ها و قهرمانان افسانه‌ای ایران و داستان‌های شاهنامه کتاب‌های فراوانی برای کودکان و نوجوانان نوشته شده. دو نمونه از معروف‌ترین آنها مجموعه «قصه‌های شاهنامه» نوشته آتوسا صالحی است که نشر افق به چاپ رسانده و مجموعه «داستان‌های شاهنامه» نوشته محمدرضا یوسفی که توسط نشر خانه ادبیات منتشر شده.

 

 

همچنین اگر دنبال مجموعه‌ای هستید که به شکلی دیگر اطلاعات جالبی درباره شاهنامه و شخصیت‌هایش به بچه‌ها بدهد می‌توانید سراغ دو مجموعه دیگر بروید. یکی مجموعه «شاهنامه کودک و نوجوان» نوشته ناصر مودوی که علاوه بر نقل داستان‌ها درباره زمان و محل و دلایل رویدادها اطلاعات می‌دهد،  و دیگری «نوبت شاهنامه خوانی» نوشته علی اصغر سیدآبادی که بازنویسی شاهنامه به شکلی است که روند داستان‌ها به صورتی که هدف شاهنامه بوده حفظ و در ضمن مفاهیمی از دنیای امروز هم مطرح شود.

 

 

 

کتاب «هفت جاویدان» مجموعه‌ای دوجلدی نوشته دکتر مرجان فولادوند است که بازآفرینی دلنشین از داستان جمشید شاه انجام داده. این کتاب را پیش از این به طور مفصل در اینجا معرفی کرده‌ایم.

 

 

 

البته بسیاری از شخصیت‌های نامدار ایرانی هستند که در شاهنامه حضور ندارند و در کتاب‌های کهن دیگری مثل اوستا از آنها نام برده شده. مجموعه «افسانه‌هایی از ایران باستان» نوشته جمال الدین اکرمی این شخصیت‌ها و داستان زندگیشان را به بچه‌ها معرفی می‌کند. شش شخصیت داریوش، کوروش، بستور، آرش، فرشته باران و جمشید شاه هرکدام یکی از جلدهای این مجموعه را به خود اختصاص داده‌اند.

 

 

 

نمی‌شود درباره فرهنگ و هنر ایران گفت و به شعر، میراث کهن و ارزشمند ادبی ایران اشاره نکرد. شاید بتوان گفت در جهان ایران را بیش از همه با شاعران بزرگش می‌شناسند. برای بچه‌های کوچک‌تر پیشنهاد ما کتاب «باغ ایران» است که مجموعه اشعار زیبایی درباره ایران سروده حسین گل گلاب (شاعر ای ایران ای مرز پر گهر) است. کتاب تصویرسازی‌های دلنشینی هم دارد که بخش‌هایی از هنر و فرهنگ ایران را نشان می‌دهد.

 

 

اما برای نوجوان‌ها که بیشتر با شاعران دوره‌های مختلف آشنا بشوند مجموعه «سی شعر» را پیشنهاد می‌دهیم که هر جلد آن در معرفی یکی از شاعران مطرح ایرانی با نمونه اشعارش است. از شاعران کهن تا معاصر ایرانی در این مجموعه حضور دارند و علاوه بر آشنایی با سبکشان، سی شعر از هرکدام به عنوان نمونه قرار داده شده.

 

 

 

میراث فرهنگی و هنری ایران و جنبه‌های مختلف زیست ایرانی بسیار بیشتر از این موارد هستند. کتاب‌هایی هم که بچه‌ها را با ایران و گوناگونی‌اش آشنا می‌کنند بسیارند. در این پرونده تنها به نمونه‌های اندکی پرداختیم اما شما هم می‌توانید کتاب‌هایی با این موضوع که به نظرتان جالب بوده را معرفی کنید.

 

 

 

#ایران