اختر به سحر شمرده یادآر

شکوفه‌های عناب

اختر به سحر شمرده یادآر

شکوفه‎های عناب رمانی است لبالب. از ایران دوره‎ی مشروطه تا روسیه‎ی تزاری و از ترور ناصرالدین‎‎شاه تا فتح تهران به دست مشروطه‎خواهان را دربرمی‎گیرد. هسته‎ی مرکزی داستان قرار است به توپ بسته ‎شدن مجلس و قتل فجیع میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل به فرمان محمدعلی‎شاه باشد اما چندین داستان شخصی درهم‎پیچیده‎ی جان‎گرفته در بطن رمان، روایت غیرخطی، پرش‎های زمانی و راویان مختلف آن را به روایتی داستانی از ساحت زیست ذهنی و عینی آدم‎های زمانه‎ی استبداد صغیر تبدیل کرده است.

 

 

شکوفه‎های عناب

رضا جولایی

نشر چشمه، چاپ اول:۱۳۹۷

۳۱۸ صفحه / ۴۴۰۰۰ تومان

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

الهه ایمانی‌پور

شکوفه‎های عناب رمانی است لبالب. از ایران دوره‎ی مشروطه تا روسیه‎ی تزاری و از ترور ناصرالدین‎‎شاه تا فتح تهران به دست مشروطه‎خواهان را دربرمی‎گیرد. هسته‎ی مرکزی داستان قرار است به توپ بسته ‎شدن مجلس و قتل فجیع میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل به فرمان محمدعلی‎شاه باشد اما چندین داستان شخصی درهم‎پیچیده‎ی جان‎گرفته در بطن رمان، روایت غیرخطی، پرش‎های زمانی و راویان مختلف آن را به روایتی داستانی از ساحت زیست ذهنی و عینی آدم‎های زمانه‎ی استبداد صغیر تبدیل کرده است.

 

 

شکوفه‎های عناب

رضا جولایی

نشر چشمه، چاپ اول:۱۳۹۷

۳۱۸ صفحه / ۴۴۰۰۰ تومان

رضا جولایی حالا بیش از سی سال است که در فضای ادبیات ایران حضور دارد؛ مروری بر آثار منتشرشده‎اش او را نویسنده‎ی کم‎کاری نشان نمی‎دهد. داستان‎های کوتاه و رمان‎های بلند نوشته و جایزه برده است. این نویسنده‎ی هفتاد ساله با مجموعه داستان جامه به خوناب برنده‎ی لوح زرین و گواهی افتخار بهترین مجموعه داستان بعد از انقلاب شد. نوشتن مجموعه داستان باران‎های سبز برای او تندیس جایزه ادبی یلدا را به همراه داشت و سیماب و کیمیای جان نام او را به عنوان برنده‎ی تندیس جشنواره ادبی اصفهان و همچنین برنده جایزه‎ی تقدیری مهرگان به ثبت رساند. اگرچه انزوا و سکوت جولایی در سال‎هایی سبب شد نام او در شلوغی و هیاهوی فضای نشر داستانی ایران کمرنگ شود اما به نظر می‎آید باز نشر دو رمان سوقصد به ذات همایونی و شب ظلمانی یلدا در چند سال گذشته توسط نشر چشمه و حالا انتشار جدیدترین رمانش با عنوان شکوفه‎های عناب از سوی همین نشر قرار است نام جولایی را دوباره در ویترین کتابفروشی‎ها طنین‎انداز کند.

تاریخ دستمایه‎ی داستان‎نویسی جولایی است، به گوشه‎وکنارش سرک می‎کشد، شخصیت‎هایش را در کشاکش حوادث و مصیبت‎های تاریخی می‎آزماید و روایت‎هایی پرخون و جاندار داستانی خلق می‎کند. جنگ‌های بین ایران و روسیه در دوران فتحعلی‎شاه قاجار در شب ظلمانی یلدا، ترور محمد مسعود روزنامه‌نگار آزادی‌خواه و مدیر روزنامه‏ی مرد امروز در یک پرونده کهنه و ترور نافرجام محمدعلی‎شاه در سوءقصد به ذات همایونی حوادثی تاریخی هستند که تا پیش از شکوفه‎های عناب جولایی سراغ آن‎ها رفته و داستان‎هایش را با تکیه بر آن‎ها ساخته و پرداخته است با این همه جولایی رمان‎هایش را در دسته‎ی «رمان تاریخی» قرار نمی‎دهد بلکه تنها تاریخ را جولانگاه تخیل داستانی‎اش می‎‎داند و در کنار مستندات تاریخی حوادث و آدم‎های داستانی خودش را می‎سازد:

                 «نسل جدید منتقدان که بیشتر هم جوان هستند و بسیار تیزهوش، دانش بیشتری دارند تا تفاوت میان رمان اصالتا تاریخی و رمانی را که بر زمینه‎ی تاریخ شکل گرفته، تشخیص دهند. رمان تاریخی براساس قطعیت تاریخی شکل می‎گیرد. رمان برگرفته از تاریخ فاقد چنین قطعیتی است و در مرز تخیل و واقعیت می‎چرخد. اینجا روایت تاریخ ابزاری است که داستان را از تاریخ دور می‎کند. تاریخ برای من عاملی است برای شکل دادن به آشنایی‏زدایی که شکلوفسکی آن را تعریف می‎کند. این آشنایی‎زدایی هنر را از روزمرگی و از وجه تاریخی دور می‎کند. «سوءقصد…» درحقیقت روایت تاریخ نیست، روایتی است بر مبنای تاریخ و مستقل از آن. شخصیت‎ها بر مبنای واقعیت‎های تاریخی از صافی‎های ذهن من گذشته‎اند و به شخصیت‎های تاریخی داستانی مبدل شده‎اند. «سوءقصد…» تاریخی است همراه با ذهنیت من. مابه‎ازایی در واقعیت دارد.»[۱]رضا جولایی

شکوفه‎های عناب رمانی است لبالب. از ایران دوره‎ی مشروطه تا روسیه‎ی تزاری و از ترور ناصرالدین‎‎شاه تا فتح تهران به دست مشروطه‎خواهان را دربرمی‎گیرد. هسته‎ی مرکزی داستان قرار است به توپ بسته ‎شدن مجلس و قتل فجیع میرزاجهانگیرخان صوراسرافیل به فرمان محمدعلی‎شاه باشد اما چندین داستان شخصی درهم‎پیچیده‎ی جان‎گرفته در بطن رمان، روایت غیرخطی، پرش‎های زمانی و راویان مختلف آن را به روایتی داستانی از ساحت زیست ذهنی و عینی آدم‎های زمانه‎ی استبداد صغیر تبدیل کرده است.

چهار شخصیت در این رمان بلند راویان جولایی‎اند؛ زرین‎تاج (زن جهانگیرخان صوراسرافیل)، داودخان (وردست جهانگیرخان در روزنامه)، بوریس نیکولایف (آجودان مخصوص لیاخوف) و طیفورخان (یاور فوج قزاق)؛ در دل صفحات کتاب و از میان کلمات هر راوی، بارها لیاخوف دستور به توپ بسته‎شدن مجلس را می‎دهد، بارها خون‎گرم ملک‎المتکلمین و جهانگیرخان صوراسرافیل بر زمین باغشاه ریخته می‎شود و محمدعلی‎شاه با چکمه‎های سرخش در داستان رفت و آمد می‎کند. با وجود سه راوی مرد تک صدای راوی زن در داستان گم نمی‎شود، رمان با روایت زرین‎تاج شروع و تمام می‎شود و میرزاجهانگیرخان و مشروطه‎ی جوان هرچه در روایت راویان مرد بارها مورد خیانت قرار می‎گیرند، تهدید می‎شوند و به قتل می‎رسند اما در روایت زرین‎تاج جان می‎گیرند، شناخته می‎شوند و می‎بالند. جولایی در صدای راوی زنش جزییات تحریف‎نشده‎ی حوادث و شخصیت‎ها را تعریف می‎کند و بر چهره‎ی تاریخ مذکر خنج می‎کشد.

«البته در این رمان [یک پرونده کهنه] مسعود شخصیت اصلی نیست حتی خود نقل واقعه‎ی ترور هم موضوع اصلی نیست؛ درست مثل «سوءقصد به ذات همایونی» این‎ها بهانه‌ است برای پرداختن به مقولاتی که دغدغه‎ی اصلی من است، آدم‌ها در برابر حوادث بزرگ یا در برابر تاریخ شخصیت دیگری از خود نشان می‌دهند که من به این شخصیت‌ها علاقه‌مندم.»[۲]؛ آخرین رمان جولایی مانند آثار قبلی‎اش آکنده از بزنگاه است. شخصیت‎های داستان مدام در برابر پرسش‎های اخلاقی و موقعیت‎های تراژیک قرار می‎گیرند و مجبورند دست به انتخاب بزنند؛ در هر فصل مدام شخصیت‎ها در دوری از دروغ، خیانت، نفرت، عذاب وجدان و استغاثه سرگردان و اسیر مکافات جنایت‎هایشانند.

دیگر فقط با تیرگی تاریخی به توپ‎ بسته‎ شدن مجلس، قتل آزادی‎خواهان و روزهای استبداد صغیر روبه‎رو نیستیم. جولایی کوشیده است قالب کلیشه‎ای دریافت ما از تراژدی آن دوران را بشکند و با بردنمان به جهان درونی شخصیت‎ها اجازه ‎دهد با وجه شخصی آدم‎‎های ساکن جهان استبدادی روبه‎رو شویم، ببینیم چگونه ساحت تاریخی زمانه‎شان زندگی‎ و شخصیتشان را متاثر می‎کند، در فضای آن دوران نفس بکشیم، خودمان را جایشان بگذاریم و قضاوتشان کنیم؛ رمان تلاشی است برای فراهم آوردن فرصت تجربه‎ی زیست انسانی از دوره‎ای که روایت تاریخی آن همیشه غالب بوده است اما جولایی چقدر در انتقال این تجربه موفق بوده است؟

شخصیت‎پردازی، لحن مناسب و گره‎خوردن روایت‎های شخصی در ظاهر منفک به هم اگرچه که چیره‎دستی و تجربه نویسنده را در نگارش و پردازش رمان طی سالیان به اثبات می‎رسانند با این همه اما نمی‎توان این نکته را تذکر نداد که جولایی در شکوفه‎های عناب یک قصه‎گوی مجنون و افراطی است، انگار قصد کرده تبحرش در قصه‎گویی را به رخ خواننده بکشد. ده‎ها شخصیت و ماجرا را وارد زمین بازی‎ داستانش می‎کند، مدام در تاریخ، جغرافیا و ادبیات چرخ می‎‎زند، شخصیت‎های تاریخی و تخیلی را روبه‎روی هم قرار می‎دهد و در هر فصل تراژدی‎های کوچک و بزرگ را پشت سر هم روایت می‎کند تا داستان را پیش ببرد.

وفور و کثرت شخصیت‎ها و تراژدی‎های بی‎امان و رگباری اما در آخرین اثر جولایی بیش از آنکه شبیه دسته هیزمی باشد که به فروزان‏تر شدن شعله‎ی داستان کمک کند شبیه توده‎ی سنگینی از برگ‎های روی هم تلنبار شده است که جاذبه‎ی داستان را خفه کرده و  بعید نیست خرده‎روایت‎های مکرر مرگ و نکبت و شوربختی خواننده را دچار خستگی و دلزدگی کند. چالش‎های شخصیت‎های اصلی به خودی خود برای افزودن بار دراما و تراژدی به داستان کافی‎اند و ضرورتی به شاخ و برگ دادن اندوه در تیره و شجره‎ی هرکدامشان حس نمی‎شود. نویسنده خواسته رمانش از یادنامه‎ای دراماتیک در رثای صوراسرافیل ناکام و مشروطه فراتر برود اما در دام دراماهای شخصی‎ مفرط افتاده و کشش و روایی‎اش مخدوش شده‎است.

شکوفه‎های عناب داستان دوره‎ی استبدادی محمدعلی‎شاه قاجار است، پیش از خواندنش هم می‎دانیم عراده‎ها به مرکز شهر آورده می‎شوند، مجلس به توپ بسته می‎شود، صوراسرافیل تعطیل و جهانگیرخان اعدام می‎شود و تهران سرانجام به دست مشروطه‎خواهان فتح می‌شود، قرار نیست با خواندن رمان جولایی حادثه‎ به شکل دیگری تعریف شود، معجزه‎ای رخ دهد، مردگانی از قبر برخیزند و خون از تنی و پیراهنی شسته شود، قبل از خواندنش هم می‎دانیم در پیشروی ادبیات و عقب‎نشینی تاریخ حوادث با غلظت و اندوه و یاس بیشتری بازخوانی می‎شوند اما یک زنِ جوان بیوه، یک آجودان روس شاعرپیشه، یک وردست خائن و یک یاور قزاق فاسق اینجا هستند تا قصه‎ی زندگی‎ها و روح‎های ترس‎خورده‎ای را بگویند که در تاریخ رسمی آن دوران گم و گور شدند. شکوفه‎های عناب چندین قصه‎ی تاریک از آدم‎های معمولی در سال‎های طویل استبداد است اگر حوصله داشته باشید.

 

 

[۱] شروقی، علی، نویسنده مجاز به جعل تاریخ است؛ گفت‎وگو با رضا جولایی به مناسبت انتشار رمان سوءقصد به ذات همایونی، روزنامه شرق، شماره ۱۸۲۷، شهریور ۱۳۹۲

[۲] محمدی، سایر، می‌نویسم تا شاید جهان زیباتر شود؛ گفت‎وگو با رضا جولایی، روزنامه ایران، شماره ۶۲۸۴، مرداد ۱۳۹۵

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

برچسب ها
  • روش کلی وینش حرکت در راستای ارتقای کتابخوانی و تقویت صنعت نشر است، اما این به آن معنا نیست که در مقالات وینش به کاستی‌های محتوایی و شکلی کتاب‌ها انتقاد نشود.
  • نظر نویسندگان مطالب وینش نظر شخصی آن‌هاست و لزوماً با نظر وینش منطبق نیست.
  • نقل مستقیم مقالات وینش در سایت‌های دیگر ممنوع است. سایت‌هایی که خواندن نوشته‌های وینش را برای کاربران خود مفید می‌دانند می‌توانند به مطالب وینش لینک بدهند.
  • وینش به صلاحدید هیئت تحریریه‌ی خود کتاب‌هایی را، با توجه به کیفیت کتاب و اقبال جامعه‌ی کتابخوان، برای نقد و بررسی برمی‌گزیند.
  • ناشران و نویسندگان می‌توانند با ارسال یک نسخه از کتاب خود به نشانی وینش، نقد و بررسی کتاب را پیشنهاد کنند.

 

 

برای وینش بنویسید!

تازگی چه کتابی خوانده‌اید؟

موضوع کتاب چه بود؟

از بیست چه نمره‌ای به آن می‌دهید؟

 

 

 

 

در وینش عضو شوید

و درباره‌ی

کتاب‌هایی که خوانده‌اید

برای ما بنویسید!

عضویت در وینش
  • روش کلی وینش حرکت در راستای ارتقای کتابخوانی و تقویت صنعت نشر است، اما این به آن معنا نیست که در مقالات وینش به کاستی‌های محتوایی و شکلی کتاب‌ها انتقاد نشود.
  • نظر نویسندگان مطالب وینش نظر شخصی آن‌هاست و لزوماً با نظر وینش منطبق نیست.
  • نقل مستقیم مقالات وینش در سایت‌های دیگر ممنوع است. سایت‌هایی که خواندن نوشته‌های وینش را برای کاربران خود مفید می‌دانند می‌توانند به مطالب وینش لینک بدهند.
  • وینش به صلاحدید هیئت تحریریه‌ی خود کتاب‌هایی را، با توجه به کیفیت کتاب و اقبال جامعه‌ی کتابخوان، برای نقد و بررسی برمی‌گزیند.
  • ناشران و نویسندگان می‌توانند با ارسال یک نسخه از کتاب خود به نشانی وینش، نقد و بررسی کتاب را پیشنهاد کنند.

برای وینش بنویسید!

تازگی چه کتابی خوانده‌اید؟

موضوع کتاب چه بود؟

از بیست چه نمره‌ای به آن می‌دهید؟

 

در وینش عضو شوید و درباره‌ی کتاب‌هایی که خوانده‌اید برای ما بنویسید!

عضویت در وینش
آدرس

آدرس:

تهران - سیدخندان - خیابان کابلی - کوچه همدانی - پلاک ۸۲ واحد ۱

تماس

تلفن :
۸۸۴۶۷۰۵۳ - ۰۲۱

ساعت کاری

ساعات کاری:

روزهای شنبه تا چهارشنبه ۸ تا ۱۷

آدرس

آدرس:

تهران - سیدخندان - خیابان کابلی - کوچه همدانی - پلاک ۸۲ واحد ۱

تماس

تلفن :
۸۸۴۶۷۰۵۳ - ۰۲۱

ساعت کاری

ساعات کاری:

روزهای شنبه تا چهارشنبه ۸ تا ۱۷

 

کلیه حقوق مادی و معنوی مطالب این سایت نزد وینش محفوظ بوده و استفاده از بخش یا تمامی مطالب این وب سایت بدون کسب اجازه کتبی ممنوع و دارای پیگرد قانونی می باشد.

 

طراحی و پشتیبانی: شرکت پویه گام

logo-samandehi