کارمندی بخشی جداییناپذیر از زندگی است. اگر خودتان کارمند نباشید، در حلقهی اطرافیان نزدیکتان قطعا چند کارمند پرسه می زنند. چرا سبک زندگی کارمندی در میان نویسندگان و روشنفکران محبوب نیست؟ دور بودن از اشرافیت یا خردهبورژوازی بیعمل؟
مقالهی کوتاه «آقای چوخ بختیار» را صمد بهرنگی سال ۱۳۴۳ نوشته است. اما بعد از گذشت بیش از نیم قرن، این مقاله تبدیل شده است به نمونهای مثالی از نگاه روشنفکران نسل او به طور خاص به زندگی کارمندان و به طور عام به بورژوازی. آقای چوخ بختیار، که بهرنگی تاکید میکند در نزدیکی همه ما یکی مثل او دارد زندگی میکند، آدمی است در آرزوی خانهای دوطبقه، یک ماشین سواری و ترفیع رتبه. آدمی است کمی مصلحتجو، خیلی عافیتطلب و مطلقا غیرسیاسی که معنای زندگی را در لذتهای کوچک میبیند. جامعه ایرانی در دورههایی چنین شخصیتی را تقبیح میکند و در دوره هایی از او اعاده حیثیت میکند. مقاله «آقای چوخ بختیار« نگاه غالب روشنفکری دهه چهل را به بهترین شکل نشان میدهد.
گشتوگذار در ادبیات فارسی ایران برای پیدا کردن تصویر «کارمند» باید جستوجویی نسبتاً بیانتها باشد. برای کوتاه کردن مسیر و نیز رسیدن به قصههایی که خواندنشان بهخودیخود ارزش دارد، انتخابهای این نوشته از بین دو کتاب مرجع ادبیات داستانی انجام شدهاند؛ بازآفرینی واقعیت (مجموعه ۲۷ قصه از ۲۷ نویسنده معاصر ایران) و نیز جلد دوم همین کتاب با عنوان در جستوجوی واقعیت که هر دو را محمدعلی سپانلو (۱۳۹۴-۱۳۱۹) نوشته است. داستانهای کارمندی در این دو کتاب بین سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۶ نوشته شدهاند. قصههایی بر خلاف موضوع مرکزی ظاهراً کسالتبارشان، خواندنی و بهیادماندنی که نویسندگانشان در آنها فضاهایی منحصربهفرد خلق کردهاند.
چخوف نیز، مانند بسیاری از نویسندگان دیگر در برابر زندگی کارمندی اساسا شمشیر را از رو بسته است و تلاش میکند به سبک خود به این شیوهی زندگی حمله کند، به نظر او کارمندان حاملان فاجعه هستند. حمله اصلی چخوف به کارمندی و کارمندان، به این علت است که از نظر او، آنها کرامت انسانی خود را زیر پا گذاشتهاند.
کمدها زندهاند و خاطراتی که در آنها زندگی میکنند تاریخ ما را در خود نگه میدارند. میشود که پنج سال از آن خاطره گذشته باشد و آن خاطره مثل پنج سال قبل باشد و چیزهایی را به یاد بیاورد که مدتهاست فراموش کردهایم. باب یکی از تکههای گذشته است و میخواهد همه آنچه را که پنج سال قبل اتفاق افتاده بود برای لیوی که حالا دیگر ده ساله شده است یادآوری کند. لیوی خاطرات پنج سالگیاش را فراموش کرده است و باب، هنوز نمیدانیم چه جور موجودی است. آیا باب یک مرغ است؟ یا یک زامبی؟ میشود او را در دایرهالمعارف پیدا کرد؟
کارمندی بخشی جداییناپذیر از زندگی است. اگر خودتان کارمند نباشید، در حلقهی اطرافیان نزدیکتان قطعا چند کارمند پرسه می زنند. چرا سبک زندگی کارمندی در میان نویسندگان و روشنفکران محبوب نیست؟ دور بودن از اشرافیت یا خردهبورژوازی بیعمل؟
مقالهی کوتاه «آقای چوخ بختیار» را صمد بهرنگی سال ۱۳۴۳ نوشته است. اما بعد از گذشت بیش از نیم قرن، این مقاله تبدیل شده است به نمونهای مثالی از نگاه روشنفکران نسل او به طور خاص به زندگی کارمندان و به طور عام به بورژوازی. آقای چوخ بختیار، که بهرنگی تاکید میکند در نزدیکی همه ما یکی مثل او دارد زندگی میکند، آدمی است در آرزوی خانهای دوطبقه، یک ماشین سواری و ترفیع رتبه. آدمی است کمی مصلحتجو، خیلی عافیتطلب و مطلقا غیرسیاسی که معنای زندگی را در لذتهای کوچک میبیند. جامعه ایرانی در دورههایی چنین شخصیتی را تقبیح میکند و در دوره هایی از او اعاده حیثیت میکند. مقاله «آقای چوخ بختیار« نگاه غالب روشنفکری دهه چهل را به بهترین شکل نشان میدهد.
گشتوگذار در ادبیات فارسی ایران برای پیدا کردن تصویر «کارمند» باید جستوجویی نسبتاً بیانتها باشد. برای کوتاه کردن مسیر و نیز رسیدن به قصههایی که خواندنشان بهخودیخود ارزش دارد، انتخابهای این نوشته از بین دو کتاب مرجع ادبیات داستانی انجام شدهاند؛ بازآفرینی واقعیت (مجموعه ۲۷ قصه از ۲۷ نویسنده معاصر ایران) و نیز جلد دوم همین کتاب با عنوان در جستوجوی واقعیت که هر دو را محمدعلی سپانلو (۱۳۹۴-۱۳۱۹) نوشته است. داستانهای کارمندی در این دو کتاب بین سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۶۶ نوشته شدهاند. قصههایی بر خلاف موضوع مرکزی ظاهراً کسالتبارشان، خواندنی و بهیادماندنی که نویسندگانشان در آنها فضاهایی منحصربهفرد خلق کردهاند.
چخوف نیز، مانند بسیاری از نویسندگان دیگر در برابر زندگی کارمندی اساسا شمشیر را از رو بسته است و تلاش میکند به سبک خود به این شیوهی زندگی حمله کند، به نظر او کارمندان حاملان فاجعه هستند. حمله اصلی چخوف به کارمندی و کارمندان، به این علت است که از نظر او، آنها کرامت انسانی خود را زیر پا گذاشتهاند.
کمدها زندهاند و خاطراتی که در آنها زندگی میکنند تاریخ ما را در خود نگه میدارند. میشود که پنج سال از آن خاطره گذشته باشد و آن خاطره مثل پنج سال قبل باشد و چیزهایی را به یاد بیاورد که مدتهاست فراموش کردهایم. باب یکی از تکههای گذشته است و میخواهد همه آنچه را که پنج سال قبل اتفاق افتاده بود برای لیوی که حالا دیگر ده ساله شده است یادآوری کند. لیوی خاطرات پنج سالگیاش را فراموش کرده است و باب، هنوز نمیدانیم چه جور موجودی است. آیا باب یک مرغ است؟ یا یک زامبی؟ میشود او را در دایرهالمعارف پیدا کرد؟
Thanks for clicking. That felt good.
Close
