سایت معرفی و نقد کتاب وینش
سایت معرفی و نقد کتاب وینش

سایت معرفی و نقد کتاب وینش

چرا خوانندگان مضطرب در قرنطینه به «خانم دلووی» تمایل پیدا کرده‌­اند؟

ویرجینیا وولف

چرا خوانندگان مضطرب در قرنطینه به «خانم دلووی» تمایل پیدا کرده‌­اند؟

«خانم دلووی گفت که گل را خودش می‌خرد» این جمله آغازین رمان خانم دلووی ویرجینیا وولف است که در چند ماه گذشته خیلی از کاربران توییتر با آن بازی کردند. این بار خانم دلووی خودش مواد ضدعفونی را می‌خرید یا حتی ماسک و خلاصه هرچیزی که به بیماری همه‌گیر مربوط می‌شود. ایوان کیندلی در این مقاله به ریشه توجه انگلیسی‌های قرنطینه‌شده به رمان وولف پرداخته است.
خانم دلووی در ۱۹۲۳، پنج سال بعد از آنفولانزای همه‌­گیر جهانی که بین پنجاه تا صد میلیون نفر را کشت، نوشته شده است. کلاریسا دلووی یکی از نجات‌­یافتگان است. حالا شاید بهتر از دوران قبل از قرنطینه بتوان ریشه لذت کلاریسا از عمل ساده‌ای چون پیمودن شهر را دریافت. با این حال شوق زندگی کلاریسا با حس ترسی پنهان آمیخته است.

سعیده شهسواری

سعیده شهسواری

سعیده شهسواری

سعیده شهسواری

«خانم دلووی گفت که گل را خودش می‌خرد» این جمله آغازین رمان خانم دلووی ویرجینیا وولف است که در چند ماه گذشته خیلی از کاربران توییتر با آن بازی کردند. این بار خانم دلووی خودش مواد ضدعفونی را می‌خرید یا حتی ماسک و خلاصه هرچیزی که به بیماری همه‌گیر مربوط می‌شود. ایوان کیندلی در این مقاله به ریشه توجه انگلیسی‌های قرنطینه‌شده به رمان وولف پرداخته است.
خانم دلووی در ۱۹۲۳، پنج سال بعد از آنفولانزای همه‌­گیر جهانی که بین پنجاه تا صد میلیون نفر را کشت، نوشته شده است. کلاریسا دلووی یکی از نجات‌­یافتگان است. حالا شاید بهتر از دوران قبل از قرنطینه بتوان ریشه لذت کلاریسا از عمل ساده‌ای چون پیمودن شهر را دریافت. با این حال شوق زندگی کلاریسا با حس ترسی پنهان آمیخته است.

نویسنده: ایوان کیندلی Evan Kindley
مترجم: سعیده شهسواری

در روزهای اول دستور «در خانه بمانید» در پی بیماری همه‌­گیر کرونا، تغییرات اضطراب‌­آلودی در یکی از مشهورترین سرآغازهای ادبیات انگلیس در توییتر سربرآورد. ۱۶ مارس: «خانم دَلُووی گفت او خودش دستگیره درها را ضدعفونی می‌­کند.» ۱۹ مارس: «خانم دلووی گفت او خودش ضدعفونی‌­کننده را می‌­خرد.» ۲۳ مارس: «خانم دلووی گفت او خودش ویروس را می‌­گیرد.» (این توییت همراه با یک عکس از یک بازار گل شلوغ در شرق لندن بود). ۲۴ مارس: «خانم دلووی گفت او خودش عکس گل‌ها را اسکرول می­‌کند.» ۳۱ مارس: «خانم دلووی گفت که گل‌ها را تحویل خواهد داد چون نیاز غیرضروری بودند، ولی مطمئناً حداقل ۳۰ درصد به پیک انعام خواهد داد.» ۳ آوریل: «خانم دلووی گفت او خودش خرید اینترنتی مواد غذایی را انجام خواهد داد.» ۵ آوریل: «خانم دلووی گفت او خودش ماسک درست می‎­کند.»

خیلی عجیب است که تعداد زیادی از مردم در بحبوحه این بحران خاص به خانم دلووی ویرجینیا وولف رسیده­‌اند و نه به این دلیل که صفحات آغازین این رمان احتمالا نشاط­‌آورترین نمونه در بین آثار غربی است. خانم دلووی همان‌طور که صبحش را در تلاش برای آماده کردن خانه برای مهمانی عصرش شروع می­‌کرد، اندیشید: «چه تفریحی! چه کیفی!» درست زمانی که معمولی‌­ترین کارهای ما مثل خرید و پیاده­‌روی بااهمیت و موضوع مرگ و زندگی به نظر می‌­رسد، دیدگاه کلاریسا در مورد خرید روزمره به عنوان یک ماجراجویی پرمخاطره و با روشی عجیب و غریب طنین انداز شده است. حالا همه ما خانم دلووی هستیم.

خانم دلووی در ۱۹۲۳، پنج سال بعد از آنفولانزای همه‌­گیر جهانی که بین پنجاه تا صد میلیون نفر را کشت، نوشته شده است. کلاریسا دلووی یکی از نجات‌­یافتگان است. در صفحه دوم کتاب یکی از همسایه­­‌های کلاریسا او را تماشا می‌­کند و می‌­بیند او «از زمان بیماری‌اش رنگ و روی‌اش سفید شده است.»، در پاراگراف بعدی ما می‌­فهمیم که قلب او «به خاطر آنفولانزا… مبتلا شده است.» گرچه به آنفولانزای ۱۹۱۸ هرگز مستقیماً اشاره نمی‌­شود، اما محقق ادبی الیزابت اوتکا در آخرین کتابش مدرنیسم ویروسی: پاندمی آنفولانزا و ادبیات بین دو ­جنگ بیان می‌­کند که «هر ارجاعی به آنفولانزا در سال ۱۹۲۵، به­‌ویژه آن نوعِ با عوارض بادوام‌­تر، پاندمی را تداعی می‌­کند.» مایه‌ی کلیدی رمان، مثل به صدا درآمدن مداوم زنگ‌ها (تشبیه شده به «حلقه­‌های سربی که در هوا حل می‌­شوند») پاندمی را به ظریف‌ترین شیوه‌­ها تداعی می­‌کند. اوتکا می‌­نویسد یکی از پدیده‌­هایی که بیشتر از هر چیزی با کسانی که از آنفولانزای همه‌­گیر، جان سالم به در برده بودند مرتبط است «صدای مداوم ناقوسی است که برای قربانی‌ها نواخته شد.»

وولف تجارب شخصی فراوانی با آنفولانزا داشت. مادرش در اثر نارسایی قلبی ناشی از آنفولانزا در سال ۱۸۹۵ درگذشت، مصیبتی که اولین شکست‌های بی‌­شمار عصبی وولف را به وجود آورد. وولف خودش بین سال‌های ۱۹۱۶ تا ۱۹۲۵ با چندین بیماری جدی روبرو شد که مجبورش کرد مدت طولانی بستری شود. آنفولانزا دقیقاً مثل قلب کلاریسا، بر قلب او نیز تاثیر گذاشت و ممکن است در بدتر شدن سلامت روانی او در این دوره نقش داشته باشد. او در سال ۱۹۲۲ به توصیه پزشکش جورج سیوج (الهام‌بخش کاراکتر سر ویلیام برادشاو در خانم دلووی) سه تا از دندان‌هایش را برای پیشگیری از عفونت‌های بعدی کشید.

وولف مثل هرکس دیگری اثرات بلند مدت ویروس‌ها را که می‌­توانند به بدن و جامعه آسیب بزنند می‌­دانست. اما همچنین می‌­دانست که همه قادر به صحبت کردن از آن یا خواهان شنیدن درباره آن نیستند. وولف در مقاله خود «در باب بیمار بودن» در سال ۱۹۲۶ نوشت: «انتظار می‌­رفت رمان‌ها به آنفولانزا اختصاص داده شوند.»

ادبیات تمام تلاش خود را کرده تا ثابت کند دغدغه‌­اش ذهن است و بدن لایه شیشه‌­ای ساده‌­ای است که روح از درون آن روشن و واضح به نظر می­‌رسد و ­جز برای یک یا دو هیجان مثل میل یا طمع، خالی، ناچیز و ناموجود است. برعکس، خلاف آن کاملا درست است. بدن تمام روز و تمام شب در حال مداخله است و موجود زنده فقط می‌­تواند به صفحه -کثیف یا شفاف- نگاه کند و نمی‌تواند حتی لحظه­‌ای مانند غلاف چاقو یا غلاف نخودفرنگی از بدن جدا شود.

پاندمی ۱۹۱۸ کمتر از انتظار معمول از واقعه‌­ای که بر اساس برخی آمارها بیش از پنج درصد جمعیت جهان را از بین برد، در ادبیات و فرهنگ ردپا به جا گذاشته است. این مسئله تا حدی به این دلیل است که در سال‌های ۱۹۱۸ و ۱۹۱۹ اتفاق افتاد؛ یعنی درست زمانی که جنگ جهانی اول رو به پایان بود و تحت الشعاع آن قرار گفت. اوتکا می‌­نویسد: «میلیون‌ها کشته بر اثر آنفولانزا، آن‌طور که تاریخ با تلفات جنگی برخورد می‌­کند به حساب نمی‌­آمد و نمی‌­آید.» حتی در آن زمان، ضعف پوشش خبری مربوط به پاندمی نسبت به جنگ وجود داشت و حافظه تاریخی بر این شکاف بین بازنمایی دو واقعه افزوده است.

اوتکا می‌نویسد در حالی ­که مردم عادت داشتند مرگ‌های جنگ را ایثارگرانه و قهرمانانه بدانند، پاندمی جلوه مرگ به عنوان یک فداکاری معنادار را زدود. «مرگ در نبرد می‌تواند شجاعانه به نظر برسد»، اما «چیزی تحقیرآمیز در مورد مرگ بر اثر آنفولانزا در زمان جنگ وجود داشت.» برای نویسنده‌­ها نیز «نوشتن در مورد آنفولانزا نقض وفاداری و میهن‌­پرستی و طفره رفتن از مسئله‌­ای مهم‌تر برداشت می‌­شد، بنابراین نمایش آن زیرزمینی شد» تمایز بین جنگ و آنفولانزا جنسیتی نیز بود. باز بنا بر نقل اوتکا «در ۱۹۱۸ زنان نیز به اندازه مردان در معرض خطر شدید بودند و فضای خانگی همانند خطوط مقدم مرگ‌بار شد. جنگ با همه مرگ‌های مردانه‌­اش تبدیل به قصه شد و پاندمی با قربانیان زن و مردی که از پای درآمدند یک سرانجام توخالی بود.»

برخلاف آنفلوانزا، جنگ بزرگ در خانم دلووی در شخصیت سپتیموس اسمیت، جانباز جنگی که از توهم رنج می‌برد و در نهایت با پرت ­کردن خود از پنجره خودکشی می­‌کند آشکارا ظاهر شده است. اکثر منتقدان، سپتیموس را یک بیمار با اختلال استرس پس از سانحه می‌­دانند، آن‌چه در آن زمان به عنوان «شوک بمباران» (اختلال روانی ناشی از طولانی مدت قرار گرفتن در معرض جنگ و به‌­ویژه بمباران) شناخته می‌­شد و داستان او را به عنوان نظر وولف در مورد شکست جامعه انگلیس در پشت سر گذاشتن وحشت طولانی جنگ قلمداد می‌­کنند. اما اوتکا استدلال می‌­کند که علائم او (هذیان و توهم) که به عنوان «علت بی­‌ثباتی کوتاه مدت و طولانی مدت ذهنی» شناخته می‌­شد با آنفولانزا نیز همخوانی دارد. «او به سادگی ممکن بود از ترکیبی از هر دو رنج ببرد: سربازان در طول اپیدمی ۱۹۱۸ به میزان بسیار زیادی آلوده شدند. گذشته از اتیولوژی ادبی، این ایده که فداکاری تراژیک سپتیموس، رنج «بی‌­معنایی» کلاریسا را بازتاب می‌­دهد، کمک کرده که اوج تا حدی گیج‌­کننده رمان معنی پیدا کند. اوجی که در آن کلاریسا از مرگ سپتیموس درس می­‌گیرد و به فکر فرو می‌­رود، «این مصیبت کلاریسا بود، ننگ او بود» مصیبت جنگ و ننگ بیماری در رمان وولف به­‌هم پیوند خورده‌­اند.

خواندن خانم دلووی به عنوان (حداقل در بخشی) «رمانی اختصاص داده شده به آنفولانزا»، باعث می‌­شود لذت کلاریسا در پیمودن شهر به شکلی جدید دیده شود. بنابراین خواندن آن در میان پاندمی خودمان، ما را به مناظر شلوغ شهری که موقتاً بسته شده­‌اند و وولف در سراسر کتابش با عشق توصیف کرده، می‌­برد. لندن برای کلاریسا زنده به «شور زندگی الهی» است: تراکم جمعیت و شلوغی آن (دقیقا همان چیزی که در ۱۹۱۸ آن را مرگ‌بار کرد) را نشانه‌­های زندگی می‌­دید.» در چشمان مردم، در تاب خوردن و رفتن، در پا بر زمین کشیدن، در سنگین قدم برداشتن، در غوغا و خروش، کالسکه‌­ها، ماشین‌ها، اتوبوس‌ها، ون‌­ها، ساندویچ‌­فروش‌ها که میان مردم می‌­خزند و پس و پیش می‌­شوند، دسته‌­های موسیقی بادی، ارگ‌های دستی، در پیروزی و جرنگ جرنگ و آواز بلند و شگفت هواپیمایی که بالای سر در پرواز است: این‌ها چیزهایی بود که کلاریسا دوست می­‌داشت. زندگی، لندن، این لحظه در ماه ژوئن.

وقتی اخیرا کتاب را دوباره خواندم، این قسمت که همیشه من را هیجان‌­زده می‌­کرد، حتی باری قوی‌­تر داشت. توصیف روشن وولف از یک کلان­شهر شلوغ، درست حالا، زمانی ­که خیابان‌­های شهرهای خودمان خالی است، گویی از یک رمان خیالی است. با این حال شوق زندگی کلاریسا با حس ترسی پنهان آمیخته است: «او همواره این احساس را داشت که زندگی کردن حتی یک روز هم، بسیار بسیار خطرناک است.»

این مقاله را به زبان انگلیسی در Why Anxious Readers Under Quarantine Turn to “Mrs. Dalloway” در نیویورکر می‌توانید بخوانید.

  این مقاله را ۲ نفر پسندیده اند

یک دیدگاه در نوشته “چرا خوانندگان مضطرب در قرنطینه به «خانم دلووی» تمایل پیدا کرده‌­اند؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *