درخت گیلاس ناخودآگاه آدم را یاد طعم گیلاس کیارستمی و سینما می‌‏اندازد. اگر از عنوان کتاب هم به یاد سینما نیفتیم طرح جلد ما را به سینما وصل می‏‌کند. درختی پر از شکوفه گیلاس با چند میوه سینمایی؛ حلقه‏‌های نگاتیو فیلم‌های شانزده میلیمتری!

اما چرا می‌‏بایست یک مجموعه داستان اینقدر سینمایی باشد؟ درخت گیلاس صرفاً یک مجموعه داستان‏ کوتاه عادی نیست. رضا دانش پژوه، دانش آموخته مدرسه فیلم پونای هندوستان همچنین کارگردانی سینما از دانشگاه فرهنگ و هنر تهران است. او که سابقه چاپ یک نمایشنامه به اسم «شام آخر» و یک مجموعه نمایشنامه به اسم «روزی روزگاری همین کوچه پایینی»، همچنین ساخت چندین فیلم کوتاه و مستند را در کارنامه دارد نگاهش به داستان از منظر سینما و روایت سینمایی است.

چهل و شش داستان این مجموعه، در واقع شبه‏ طرح‌‏های سینمایی هستند که از نظر مولف خلاقیت کافی برای روایت تصویری و سینمایی را دارند. از داستان تک جمله‌‏ای یک آگهی در سال 1450 گرفته تا داستان هفده صفحه‌‏ای درخت گیلاس. نویسنده با شناخت کافی نسبت به هنر سینما و ادبیات نمایشی داستان‏‌های خلاقانه‌‏ای را به رشته تحریر درآورده که به شیوه خاص خود نویسنده دراماتیزه شده‏‌اند. شیوه‌‏ای که می‏‌توان آن را ترکیبی از طنز و هجو به حساب آورد.

با این دیدگاه خواهیم پذیرفت که با داستان‏‌های کوتاهی به سبک و سیاق داستان‏‌های امروزین یا حتی کلاسیک روبه‌رو نیستیم، حتی با یک سری طرح سینمایی یا طرح داستانی طبق آنچه طرح می‌‏نامیم نیز روبه‌رو نیستیم. نویسنده ایده‏‌های خلاقانه خود را در بسترهای مکانی و زمانی متفاوت و متنوع بازآفرینی می‌‏کند. گویی که دارد با صدای بلند برای کلی فیلم و نمایشنامه ایده‌‏پردازی می‏‌کند. داستان‏‌های این کتاب هر کدام به نوبه خود قابلیت تبدیل شدن به هر کدام از اشکال روایی را در ذهن خواننده دارد.

داستان‏‌ها از آمریکا و ایتالیا گرفته تا یک زندان در آن سوی اقیانوس آرام و حتی روستایی دورافتاده در آفریقا می‏‌گذرند و همه جور تنوع نژادی و جنسیتی در آن‏ها موج می‏‌زند. در هر یک از داستان‌‏ها نویسنده به گونه‌‏ای هنجارهای اجتماعی را به چالش می‏‌کشد و سعی می‏‌کند سوالی را در ذهن مخاطب بیافریند.

سوالی که در ذهن مخاطب توسعه یابد و او را به دنبال رسیدن به پاسخ به فکر وادارد. مثلاً در داستانی به اسم دو، همزمان در عین مزمت جنگ و ترورسیم نیم‌‏نگاهی به رویای آمریکایی هم دارد. هرچند تمسخر رویای آمریکایی یا مدینه فاضله نمادین در بسیاری از داستان‌‏ها رخ ‏نشان می‌دهد.

جنگ، زندان، مذهب، عدالت و قضاوت همچنین بوروکراسی‏‌های مضحک دولتی از درونمایه‏‌های تکراری داستان‏‌های این کتاب هستند. مخاطب می‌‏تواند هر کدام از این ایده‌‏ها را در ذهن خود پرورش دهد و به قدر علاقه از دل هر کدام یک داستان کامل‌تر بسازد.

چاپ نخست درخت گیلاس در رده داستان‏‌های کوتاه فارسی در سال 1401 توسط نشر اریش به چاپ رسیده.

درخت گیلاس

نویسنده معرفی: جواد ترشیزی