روز: 27 اردیبهشت 1401

اولگا توکارچوک نویسنده لهستانی را ما، مثل خیلی ملت‌های دیگر دنیا، بعد از اهدای جایزه نوبل به او شناختیم. این کنجکاوی پیرامون او شکل گرفت که نویسنده‌ی پنجاه‌وچندساله لهستانی چه داشت که آکادمی نوبل او را دید؟ توکارچوک که سال 1962 به دنیا آمده در رشته روانشناسی تحصیل کرده اما کار در این رشته را رها کرد چون اعتقاد داشت روان‌رنجورتر از آن است که بتواند روان‌درمان‌گر باشد. اما عمر خود را صرف روان‌درمانی تاریخ ملتش کرد و به چیزی تبدیل شد که می‌توان آن را «روان‌درمان‌گرِ گذشته» نامید. این پرونده تلاشی است برای شناخت بیشتر این نویسنده‌ی عمیق.

از کجا می‌دانیم ایرانی‌ها چند دقیقه در روز یا در ماه یا در سال کتاب خوانده‌اند؟ میانگین مدت مطالعه در کشور ما پایین است. اما آمارهایی که در این زمینه داریم از چه روشی تهیه شده‌اند؟ و چطور می‌توان این آمار را با آمار دیگر کشورها مقایسه کرد؟ به‌خصوص که در آمارهای متفاوت کشورهای متفاوتی، گاه هند و مصر و گاه روسیه یا کشورهای اسکاندیناوی، به عنوان کتاب‌خوان‌ترین ملت‌ها معرفی می‌شوند. این یادداشت طرح پرسش‌هایی است در خصوص چگونگی به دست آمدن این اعداد و در نتیجه میزان اعتنایی که باید به این اعداد بکنیم. یا نکنیم.

گریزها نه فقط درباره‌ی تن، که درباره‌ی هر چیزی است که تنانه است: نواقص، جراحات، خطاهای طبیعت، نمونه‌های نادر، کژی، کوژی، معلولیت، درد، فساد. ای‌ال‌دکتروف زمانی گفت: «تاریخ‌دانان به تو می‌گویند چه اتفاقاتی افتاد، رمان‌نویس‌ها می‌گویند چه حسی داشت.» توکارچوک هم مثل دکتروف با تاریخ شوخی می‌کند و حتی فراتر از آن، با قالب ادبی رمان هم شوخی می‌کند؛ هر کجا که دلش می‌خواهد جریان قصه‌گویی را رها می‌کند و حرفی، سخنی، اشاره‌ای، نکته‌ای، لطیفه‌ای، می‌نویسد. خواندن رمان که به پایان می‌رسد احساس می‌کنیم حالا درک عمیق‌تری نسبت به روح، جسم، نژاد، مهاجرت، جنسیت، جنگ، تکنولوژی، و اخلاق، داریم.