مرگی که به فروش رسید…
آرتور میلر نمایشنامه‌نویس بزرگ آمریکایی است که بیش از شصت سال در عرصه هنر کار کرده و نامی بسیار آشنا برای اهالی تئاتر و تئاتردوستان است. او متولد سال 1915 در نیویورک است و برای نمایش‌نامه‌هایش برنده جایزه‌های متعددی شده. از آثار برجسته او می‌توان “همه پسران من”، “مرگ فروشنده”، “بوته آزمایش” و “چشم‌اندازی از پل” را نام برد.
میلر آثارش را با نگاهی عدالت‌خواه به معضلات جامعه آمریکا، به‌خصوص در حیطه اخلاق و با انتقاد به روح سرمایه‌داری خلق کرد و این کار را چنان خوب انجام داد که هنوز هنگام خواندن “مرگ فروشنده” یا “همه پسران من” مو بر تن خواننده راست می‌شود. او مهارتی عجیب در کوبیدن پتک بر سر خواننده دارد چنان که به یادمان بیاورد هنوز انسان هستیم و لازم است عملکردمان در جایگاه داوری قابل دفاع باشد؛ حتی اگر خدا ناباور باشیم. میلر شاید این منظر را به علت تجربه زیسته خود در آمریکای اوایل قرن بیستم به‌خصوص سال‌های رکود بزرگ کسب کرده باشد.
نمایشنامه “مرگ فروشنده” را بسیاری بهترین اثر او خوانده‌اند. اما چرا؟ در لایه‌های پنهان این نمایشنامه چه چیزهایی در جریان است؟ چه سؤالی در حال طرح شدن است و قرار است وجدان چه کسانی کالبدشکافی شود؟
این اثر نقد تندی بر رؤیای آمریکایی است؛ آن را دروغی می‌داند که فریب می‌فروشد و در ازای آن، جان و عمر آدم‌ها را می‌گیرد تا یک خوشبختی دروغین به آن‌ها قالب کند و درباره صحت عبارت‌های طلایی این گفتمان پرسش می‌کند:
-آیا واقع‌گرایانه است که بپنداری می‌توانی به همه‌چیز برسی، آن‌هم فقط با تلاش کردن؟
-دیکتاتوری مقوله‌ای مختص مشرق زمین است و غرب از آن رهاست؟
-خرید قسطی و مصرف‌گرایی می‌تواند شما را خوشبخت و صاحب همه‌چیز کند؟
-افزایش دادن سود بهترین راه رستگاری آدمی است؟
-با همه‌چیز می‌توان همچون کالا برخورد کرد یا همه‌چیز خریدنی است؟
نمایشنامه مرگ فروشنده، قصه مرد فروشنده جوانی است که همراه همسرش خانه قسطی با سررسید بیست ساله می‌خرد و سال‌ها ساکن آن خانه است و فرزندانش را در آنجا بزرگ می‌کند. او فروشنده‌ای جوان و خوش‌زبان است و مهارت خوبی در فروش رؤیاهای رنگی دارد و البته مردی آراسته و جذاب است. تمام جوانی‌اش را صرف فروش رؤیا به همه از جمله به خودش و خانواده‌اش می‌کند.
در محل کارش برو بیایی دارد و با درآمدش غیر از خانه (قسطی)، بیمه عمر (قسطی) هم خریده. با همسایه‌ها چشم و هم‌چشمی دارد که پسرهایش، خانه‌اش، جایگاه اجتماعی‌اش و شغلش بالاتر است.
اما متاسفانه واقعیت این‌طور نیست…
تنها ظاهر امور زیبا است. مرد در ماموریت‌های کاری‌اش سال‌هاست که به زن ساده‌دلش – که دروغ‌هایش (رؤیای آمریکایی‌اش) را کاملا باور می‌کند – خیانت می‌کند. پسر بزرگ‌تر که با رؤیاهای بافته پدرش بزرگ شده، در اولین مواجهه با واقعیت (معلم ریاضی با او و افاده‌فروشی‌هایش راه نمی‌آید و در سال آخر دبیرستان به او نمره قبولی نمی‌دهد) به پدر پناه می‌برد که برای او دنیای رؤیایی را به شکل اولش بازگرداند، اما ضربه دیگری اینجا نوش جان می‌کند؛ چون پدر دروغگو است و در خفا به مادر خیانت می‌کند!!!! تمام این سال‌ها در دروغ زیسته و هیچ‌کدام از باورهای خانوادگی واقعیت ندارد!!!!
روانش از هم می‌گسلد. تبدیل به جوانی در‌هم‌شکسته با سابقه بزهکاری می‌شود. پسر کوچک‌تر پا جای پای پدر می‌گذارد و زندگی مملو از دروغی همچون پدر در پیش می‌گیرد. مادر خانواده که فردی ساده‌دل است و قادر به حل و فصل مسائل خانواده نیست، می‌پندارد با عملکردی مطیعانه و مهرآمیز همه‌چیز حل خواهد شد و فاصله گرفتن خانواده از واقعیت را نمی‌بیند (یا انکار می‌کند).
در آخر فروشنده که دیگر از دوران جادویی جوانی خود گذشته است و دیگر کارایی قبل را ندارد با کمال ناباوری بعد از بیست سال فروشندگی، از شرکتی که تنها هدفش حداکثر کردن سود است و به امور دیگر مثل وفاداری اهمیتی نمی‌دهد، اخراج می‌شود درحالی‌که دیگر چیزی برای فروش ندارد، جز جان خودش.
حال آنکه با فروش کل ساعات جوانی و عمر چیزی که خریده است، خانواده‌ای از‌هم‌گسیخته است؛ زنی ساده‌دل که قادر به درک ناسازگاری موجود نیست؛ پسر بزرگ‌تر که جایی در هیچ اجتماعی ندارد، پسر کوچک‌تر که ارزشی برای چیزی جز خوشی‌های مبتذل لحظه‌ای قائل نیست و از همه مهم‌تر با فروشنده‌ای (خود) مواجه است که نقد عمر خود را بدون حاصل باخته و تنها راه پیدا کردن مفر از این ناسازه را فروش زندگی (آخرین کالا) خود در قبال پول می‌یابد.
میلر از چپ‌گرایان دوران مک‌کارتی است که با وجود محدودیت‌های آن دوران صدای خود را بلند می‌کند تا مجدد یادآوری کند “ارزش چیست؟” .
در روزگار ما که چپ‌گرایی چیزی معادل فحش است و هرچه کاسه و کوزه است بر سر چپ‌های گذشته و حال شکسته می‌شود، شاید پرسش این باشد که چپ‌گرایی در دنیای امروز ما چگونه تعریف می‌شود؟ آیا لازم است در تعریف آن بازنگری کرد؟ و اگر آن دوره و نویسندگان چپ‌گرای آن نبودند ما اکنون در چگونه دنیایی می‌زیستیم؟ زندگی امروز ما در کدام زمینه‌ها وام‌دار آن‌هاست و در چه جای دیگری این باورها ما را به بیراهه برده‌اند؟
