آن سادۀ بسیارنقش

آن سادۀ بسیارنقش

مجموعۀ باغ کتاب تهران، کتابفروشی سروستان، بخش نسبتاً بزرگ و مجزایی با موضوع خاطرات و زندگی‌نامه‌ها دارد. عناوینی که در این بخش زیاد به چشم می‌خورند،‌ انواع یادنامه‌ها، ‌جشن‌نامه‌ها و شرح احوال‌هایی در مورد بزرگان تاریخ، هنر و سیاست است که اغلب به قلم افرادی غیر از خودشان نوشته شده‌است.

چارچوب رایج یادنامه‌ها، مجموعه‌ای از مقالات گوناگون به قلم دوستان و همکاران شخص ازدست‌رفته (در بیشتر موارد) است. مقالاتی دربارۀ‌موضوعات گوناگون که به آن مرحوم تقدیم شده. اما کتاب شناخت‌نامۀ کریم امامی با گردآوری و تدوین مهناز تقدسی، زیرنظر گلی امامی، کتابی متفاوت است. از این رو که قسمت عمده و اصلی مقالات به قلم خود کریم امامی است و ۲۰ سال پس از درگذشتش منتشر شده است؛ نه مانند اغلب یادنامه‌ها که به فاصلۀ اندکی از مرگ تهیه می‌شوند.

همۀ کسانی که کریم امامی (۱۳۸۴-۱۳۰۹) را می‌شناسند، از او به خوش‌نامی یاد می‌کنند. صبر، آرامش، ادب، دقت نظر و وسواس علمی را در میان ویژگی‌هایش، برجسته می‌دانند. او چهل-پنجاه سال از عمر فعالش را در حوزۀ نشر گذراند. از جمله آرزوهایی که به گور برد؛ ایجاد انسجام و سروسامان دادن به ویرایش در عرصۀ نشر بود.

در سال‌شمار کتاب، تاریخ‌ها و فعالیت‌های کلیدی امامی، از تولد تا مرگ آمده است؛ سپس فهرستی از آثارش که شامل ترجمه‌های فارسی، تألیف‌ها  مجموعه مقالات، ویرایش‌ها، همکاری‌ها و کتاب‌های انگلیسی است؛ کارنامه‌ای پربار و درخشان. زندگی‌نامه‌اش به قلم خودش نوشته شده و از گزیده‌های مختلفِ منتشرشده، گردآوری شده است. در ادامه جستارهایی در مورد فعالیت‌های متنوع او در شطرنج،‌ فیلم‌سازی، عکاسی و نقد هنری آمده است.

فعالیت‌ او در حوزۀ نشر نیز بسیار رنگارنگ است؛ از تألیف، ترجمه  ویرایش بگیر تا کار در مؤسسۀ انتشارات فرانکلین،‌ مجلۀ کتاب امروز، انتشارات سروش و انتشارات و کتابفروشی زمینه. کار برجسته‌اش در پایان عمر، فرهنگ دوزبانۀ انگلیسی که یک سال بعد از فوتش منتشر شد. در پایان هم گفتگوهایی با یار همیشگی‌اش، گلی امامی و همچنین همکاران و شاگردانش آمده است.

این کتاب دربارۀ کریم امامی، با زبان و ادبیات خودش و از میان گفته‌ها و نوشته‌هایش، نمونۀ بسیار خوبی از انتقال تجربۀ نسلی به نسل دیگر است؛ کسی که سهمی پررنگ در جامعۀ فرهنگی ما داشته و شگفت‌انگیز است که هنوز پس از گذشت سال‌ها از فعالیتش و حتی رفتنش به دیار سایه‌ها، برخی سخنان و تجربیاتش همچنان مصداق دارد؛ گویی امروز آنها را بیان می‌کند.

خواندن این کتاب،‌ ادای دینی است به انسانی شریف، پرتلاش و فرهنگ‌دوست که تا پایان عمر به رغم همۀ موانع، بی‌مهری‌ها و سختی‌ها،  در میهنش ماند و کارش را رها نکرد.

گزیده‌هایی از کتاب  

درمورد ترجمه:

ویژگی‌های مترجم خوب

۱. تبحر در زبان مبدأ و مرجحاً مدتی اقامت در کشوری که محیط طبیعی آن زبان است؛

۲. توانایی کافی در نگارش زبان مقصد؛

۳. آشنایی با موضوع کتاب، تبحر در در موضوع البته بهتر است،‌ ولی به این ترتیب دایره را بیش از حد تنگ خواهیم کرد؛

۴. برخورداری از تجربۀ کافی؛

۵. آمادگی صرف وقت و بذل وقت و کمک گرفتن از دیگران (ازجمله ویراستار)؛

۶. بهره‌مند بودن از قریحۀ نویسندگی (امامی، از پست و بلندا، ۱: ۲۳۷).

در مورد ویرایش:

به نظر من، ویراستار وقتی به حداکثر توانایی و کارسازی خود می‌رسد که از نیمۀ راه با اثر مؤلف یا مترجم روبه‌رو نشود، بلکه فرصت داشته باشد که از قدم اول با مؤلف یا مترجم همراه شود و در شکل‌دادن به کتاب و انتخاب مناسب‌ترین راه و حل‌وفصل مسائل مشارکت کند. در این مرحله، نه تنها ویراستار روی متن کار می‌کند،‌ بلکه هماهنگ‌کننده است و تیمی را که برای به ثمررساندن کتاب تشکیل شده –از نویسنده و مترجم گرفته تا گرافیست و عکاس و نمونه‌خوان و ناظر چاپ و غیره- به هم پیوند می‌دهد و می کوشد آتش شود و شوقی را که در سینه دارد به دیگران هم سرایت بدهد.

یک ویراستار خوب، عاشق کار کتاب است و عاشقانه کار می‌کند. یک ویراستار خوب آدمی زحمتکش است و به همۀ جزئیات کار که واقعاً هم متنوع و مفصل است و بنده در مواردی کار کتاب را به ساختن خانه  تشبیه کرده‌ام، شخصاً رسیدگی می‌کند.

درمورد نشر و کار کتاب:

در حال حاضر برای ایجاد یک تحول اساسی در کار کتاب، ما نیاز به سرمایه‌گذاری روی کتاب چاره‌ساز، از لحظۀ نطفه‌بستن فکر آن کتاب داریم و نه به شکل کنونی، بعد از حاضرشدن متن. این کار نیاز به ناشران توانا و کارا و برخوردار از بهترین مهارت‌های مدیریت و ویرایش و حسن سلیقۀ نشر دارد.

برنامۀ «آشتی با کتاب» باید یک برنامۀ همه‌جانبه باشد که از مهدکودک و دبستان شروع شود و تا دانشگاه ادامه پیدا کند و خود جوانان،  بیشتر از ما میان‌سالان،‌ باید بیایند و دست‌اندرکار جلوبردن آن در جامعه بشوند. برای نجات کتاب ناب چارۀ دیگری نیست. (امامی، جهان کتاب، ش ۹-۱۰: ۲۵؛ بازچاپ: درگیرودار کتاب،۴۰۳-۴۰۹).   

پیشنهاد مطالعه: ذبیح‌الله منصوری؛ ترجمه کردن، همین و تمام؟!