روز: 23 مهر 1398

رضا جولایی در آخرین رمانش «شکوفه‌های عناب» به سراغ اعدام میرزا جهانگیرخان صور اسرافیل پس از به توب بسته شدن مجلس رفته است. رمانی که به سیاق کارهای دیگر او در زمینه‌ای تاریخی اتفاق می‌افتد. در «سوءقصد به ذات همایونی» ترور محمدعلی‌شاه در مرکز اثر است و در «یک پرونده کهنه» قتل محمد مسعود روزنامه‌نگار جنجالی دهه بیست. جولایی در «شب ظلمانی یلدا» هم به جنگ‌های ایران و روس پرداخته بود و در جدیدترین اثرش که یک مجموعه داستان است هم به تاریخ پرداخته است. او کارهایش را قصه‌هایی تاریخ‌مند می‌خواند.

زبان‌ها و روایت‌ها فراتر از فاصله‌های جغرافیایی قرار دارند. زبان جزء اصلی فرهنگ است و روایت‌ها زنده نگه دارنده‌ی آن‌چه بر آدمیان گذشته است. برای همزیستی و مهربانی شناخت لازم است و ادبیات بهترین مسیر برای شناخت دیگری است.

اگرچه ادبیات داستانی کُردی در زمانی زیر سایه شعر قرار داشت اما امروز داستان‌نویس‌های کرد از این سایه خارج شده‌اند. تحولات سیاسی همیشه تاثیر مستقیمی روی کار نویسندگان کرد گذاشته و با برهم نهادن جوشش‌های ادبی و اتفاقات سیاسی، می‌توان دوره‌های مختلفی را در ادبیات داستانی کردستان عراق تشخیص داد که هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند. از «دوره‌ی تولد و تلاش برای ماندگاری» حدفاصل ۱۹۲۵ تا دهه هشتاد گرفته تا «مرحله‌ی طلایی ادبیات داستانی» در دهه هشتاد میلادی و بعدها باز شدن فضای نفس کشیدن کُردها و رویش نویسندگان جدیدی که جهانی‌تر می‌اندیشند.

شعر در کردستان عراق همواره پرتب و تاب و پرتاثیر بوده است. شاعران مطرحی چون عبدالله گوران، شیرکو بیکس (که در ایران و با معرفی احمد شاملو بسیار شناخته‌شده است)، لطیف هلمت و فرهاد پیربال در این منطقه و به کردی شاعری کرده‌اند و آثارشان جوانان کردزبان و فارس و عرب را تحت تاثیر قرار داده است. در این مقاله سه نسل متفاوت از رویکرد به شعر کردی تشریح شده‌اند و مانیفست‌های جریانات ادبی کردستان مورد تحلیل قرار گرفته است.