برچسب: سال ها پیش در نشریات

صادق هدایت ، اندیشه و هنر خرداد 34

سخنرانی پروفسور هانری ماسه در چهارمین سالمرگ صادق هدایت

در چهارمین سالمرگ صادق هدایت یعنی در فروردین سال 1334 مراسمی از طرف دانشجویان ایرانی در پاریس برگزار شد که یکی از سخنرانان آن پروفسور هانری ماسه عضو انستیو و رئیس مدرسه زبان‌های زنده شرقی و مستشرق معروف بود. متن این سخنرانی جالب و حتماً خواندنی را دانشجویان حاضر در جلسه نت‌برداری کرده و برای نشریه اندیشه و هنر فرستاده‌اند. جالب است دو دانشجویی که در ابتدای جلسه دکلمه خوانده‌اند، احمد صدر حاج سید جوادی دانشجوی سوربن و خانم صابری دانشجوی مدرسه هنرهای زیبای پاریس، هردو بعدها از بزرگان سیاست و هنر در ایران شدند.

اندیشه و هنر خرداد 33

بئاتریس، اثر شنیتسلر

این نقد را از دوره اول انتشار نشریه «اندیشه و هنر» انتخاب کرده‌ایم. نقدی که امضا ندارد و در سال 1333 به چاپ رسیده است. نقدی بر «بئاتریس» اثر آرتور شنیتسلر نویسنده اتریشی، که بنگاه مطبوعاتی «رواق» در 90 صفحه با ترجمه دکتر سیمین دانشور در آن زمان به تازگی به چاپ رسیده بود. نقدی که با مختصری از زندگی‌نامه شنیتسلر آغاز می‌شود و به ارتباط بین کتاب و نویسنده با آموزه‌های فروید می‌پردازد.

اندیشه و هنر شهریور 34

نقد احمد شاملو بر «یکلیا و تنهایی او»

شاملوی سی‌وسه ساله بسیار مجذوب کتاب اول تقی مدرسی، نویسنده‌ای یازده سال جوان‌تر از خود او، شده است. از مطلبی که برای نشریه «اندیشه و هنر» نوشته پیداست. گرچه در این مطلب هم سویه‌های انتقادی فراموش او نشده است: «برای یکلیا از افسانه‌های تورات الهام گرفته شده است و آن را می‌توان تنها با –مردی که مرده بود- اثر دی. اچ. لاورنس، مقایسه کرد روشن است که نویسنده کوشش بسیار به جا آورده تا انشای کتاب به سیاق انشای متون مقدسه باشد. اما اگرچه این کوشش بعضی جاها با قدرت بسیار به چشم می‌خورد، لیکن به طور کلی به موفقیت نیانجامیده است.» اما «قدرت محتوای کتاب، چشم را به روی نقایص نگارشی آن می‌بندد. جسارت مطلب، عذر نارسائی بعضی جملات کتاب و یا یک دست نبودن انشای آن است.»

اندیشه و هنر مرداد 34

خاطرات جنگ دوم جهانی

شاید بدانید که چرچیل در 1953 جایزه نوبل ادبی را دریافت کرد و شاید این را هم بدانید که ایرج پزشکزاد در مطبوعات دهه سی تهران نقد کتاب، یا به تعبیر آن روزها انتقاد کتاب، می‌نوشت. یکی از این نقدها را در شماره مرداد 1334 دوره دوم انتشار نشریه «اندیشه و هنر» بر کتاب خاطرات وینستون چرچیل، نخست‌وزیر افسانه‌ای انگلیسی‌ها، نوشت. کتابی شش جلدی که دوست نزدیکش تورج فرازمند ترجمه کرده بود و آن روزها جلد اول آن «طوفان نزدیک می‌شود» (274 صفحه قطع وزیری، بنگاه انتشارات نیل، 1334) تازه منتشر شده بود. و در دورانی که احساسات ضدانگلیسی در ایران در اوج بود. دوسال بعد از کودتای 28 مرداد و دوسال بعد از جازه نوبل چرچیل. در متن این دیپلمات جوان آن روزهای وزارت امور خارجه هم انتقادات زیادی دیده می‌شود.

سهراب سپهری

سهراب سپهری، آوار آفتاب

مجموعه شعر آوار آفتاب سهراب سپهری سومین کتاب از هشت کتاب سپهری است که سال 40 به چاپ رسید. اشعار آن در دوره زمانی بین سال‌های 30 تا 40 سروده شده‌اند. اسلام کاظمیه نقد خود را توصیف سپهری به عنوان شاعری پشت کرده به غرب و رو کرده به شرق آغاز می‌کند. از این نقد که سال 1341 در کتاب ماه منتشر شده نمی‌توان به درستی فهمید نظر اسلام کاظمیه نسبت به شعر سهراب چه بوده است. گرچه لحن کنایی اثر می‌تواند فاصله منتقد با اثر مورد نقد را نشان بدهد.

هاینریش بل

هاینریش بل، حامی مردم ساده

هاینریش بل از موفق‌ترین نویسندگان ادبیات آلمانی است. اما این موفقیت شگفت‌انگیز -که پرده آهنین را نیز درید، چگونه به دست آمد؟ آثار او به خاطر وجه انتقادی نسبت به نظام مستقر در آلمان [غربی] در آن سمت پرده آهنین در کشورهای کمونیستی هم اجازه پخش داشت. والتر هینک در این مقاله کوتاه (که در مجله زمان با ترجمه کامران جمالی به فارسی منتشر شده) معتقد است گرایش قشر وسیع خواننده به سوی بل تنها از آن جهت نیست که قدرتمندان صحنه سیاست، اقتصاد و وسایل ارتباط جمعی را به سبب استعمال قدرت تا به این حد عریان توصیف می‌کند. بلکه بیشتر به خاطر آن‌ست که قلبش همیشه در موضع صحیح است، به خاطر آن‌ست که قلبش همیشه برای مغبون‌شدگان می‌تپد.

یاشار کمال

مصاحبه با یاشار کمال

یاشار کمال از داستان‌نویسان نسل قدیم ترکیه است که به خاطر داستان‌های روستایی‌اش به‌خصوص «اینجه ممد» در ایران هم بسیار شناخته‌شده است. این مصاحبه در 1980 در مجله ادبیات چاپ دانشگاه پنسیلوانیا به چاپ می‌رسد و در اوایل دهه شصت با ترجمه عباس شایسته در مجله زمان ویژه یاشار کمال در ایران منتشر شده است. کمال در این زمان نسبت به آینده بیمناک است و می‌گوید «امید من این است که در دهه ۸۰ و ۹۰ شاهد بازگشت به ارزش‌های انسانی و تولد چخوف‌های جدید، چاپلین‌های جدید و فالکنرهای جدید باشیم. دنیایی که دیگر چنین مردانی در آن نیایند دنیای واقعی خطرناک، نارسا و غیر طبیعی خواهد بود.»

آدینه 52

ای بسا هندو و ترکی همزبان

محمود دولت‌آبادی به یاد و در رثای دوستی سوئدی که نویسنده است و از دنیارفته متنی می‌نویسد که آن را برای انتشار به نشریه آدینه می‌سپرد و در همان سال 69 و ماه مهر در شماره 52 آن نشریه چاپ می‌شود. دولت‌آبادی در ابتدای این نوشته از ملت سوئد و مردم مهربان آن یاد می‌کند و اندکی هم درمورد رفتار خوب مهاجرین ایرانی در سوئد می‌نویسد و سپس بحث را به دوست سوئدی از دنیارفته می‌کشاند که بدون اینکه یکدیگر را دیده باشند درک عمیقی از یکدیگر پیدا کرده بودند و روز آخر عمر یوهانسن ایوارلو را تخیل می‌کند و او را عارفی واصل توصیف می‌کند.

آدینه 86

اندر باب دفاع از داستان پلیسی

«به رغم نیاز جامعه ما به ترجمه آثار با ارزش چرا یک رمان پلیسی را برای ترجمه برگزیده‌اند و پسند بازار و غم نان تا چه حد در انتخاب اخیر ایشان موثر بوده است» این سوالی است که نشریه آدینه در شماره 86-87 مورخه‌ی آذر 72 از مترجمانی پرسیده است که در آن ایام داستان پلیسی ترجمه کرده بودند. پاسخ خانم فرزانه طاهری بخشی است از تغییر نگرش تدریجی فضای ادبی ایران نسبت به ادبیات ژانر، به‌خصوص جنایی و پلیسی. تغییر نگرشی که البته هنوز کامل نشده است. مثلاً خود ما در وینش برای نوشتن درمورد داستان‌های پلیسی به سختی منتقدی پیدا می‌کنیم.

یادداشت‌برداری یا داستان‌نویسی؟

کورش اسدی نقدی بر مجموعه داستان «سیریا سیریا» از منیرو روانی‌پور نویسنده بوشهریِ آن زمان جوان نوشت که در شماره تیرماه 73 نشریه آدینه به چاپ رسید. انتقاد عمده‌ی او از این مجموعه داستان منیرو روانی‌پور بر آن بنا شده است که نویسنده جهان داستانی منحصر به خود نیافریده و در دام عکس‌برداری از واقعیت افتاده است. اسدی می‌نویسد: «تعهد نویسنده در افشای مایه‌های داستانی خود و ماندن در همان حد و برنگذشتن از آن‌ها و اضافه نکردن چیزی بر متن اولیه (چه کتاب و چه جغرافیای داستان) دلیل اصلی ضعف داستان‌های این مجموعه است.»

صادق هدایت ، اندیشه و هنر خرداد 34

سخنرانی پروفسور هانری ماسه در چهارمین سالمرگ صادق هدایت

در چهارمین سالمرگ صادق هدایت یعنی در فروردین سال 1334 مراسمی از طرف دانشجویان ایرانی در پاریس برگزار شد که یکی از سخنرانان آن پروفسور هانری ماسه عضو انستیو و رئیس مدرسه زبان‌های زنده شرقی و مستشرق معروف بود. متن این سخنرانی جالب و حتماً خواندنی را دانشجویان حاضر در جلسه نت‌برداری کرده و برای نشریه اندیشه و هنر فرستاده‌اند. جالب است دو دانشجویی که در ابتدای جلسه دکلمه خوانده‌اند، احمد صدر حاج سید جوادی دانشجوی سوربن و خانم صابری دانشجوی مدرسه هنرهای زیبای پاریس، هردو بعدها از بزرگان سیاست و هنر در ایران شدند.

اندیشه و هنر خرداد 33

بئاتریس، اثر شنیتسلر

این نقد را از دوره اول انتشار نشریه «اندیشه و هنر» انتخاب کرده‌ایم. نقدی که امضا ندارد و در سال 1333 به چاپ رسیده است. نقدی بر «بئاتریس» اثر آرتور شنیتسلر نویسنده اتریشی، که بنگاه مطبوعاتی «رواق» در 90 صفحه با ترجمه دکتر سیمین دانشور در آن زمان به تازگی به چاپ رسیده بود. نقدی که با مختصری از زندگی‌نامه شنیتسلر آغاز می‌شود و به ارتباط بین کتاب و نویسنده با آموزه‌های فروید می‌پردازد.

اندیشه و هنر شهریور 34

نقد احمد شاملو بر «یکلیا و تنهایی او»

شاملوی سی‌وسه ساله بسیار مجذوب کتاب اول تقی مدرسی، نویسنده‌ای یازده سال جوان‌تر از خود او، شده است. از مطلبی که برای نشریه «اندیشه و هنر» نوشته پیداست. گرچه در این مطلب هم سویه‌های انتقادی فراموش او نشده است: «برای یکلیا از افسانه‌های تورات الهام گرفته شده است و آن را می‌توان تنها با –مردی که مرده بود- اثر دی. اچ. لاورنس، مقایسه کرد روشن است که نویسنده کوشش بسیار به جا آورده تا انشای کتاب به سیاق انشای متون مقدسه باشد. اما اگرچه این کوشش بعضی جاها با قدرت بسیار به چشم می‌خورد، لیکن به طور کلی به موفقیت نیانجامیده است.» اما «قدرت محتوای کتاب، چشم را به روی نقایص نگارشی آن می‌بندد. جسارت مطلب، عذر نارسائی بعضی جملات کتاب و یا یک دست نبودن انشای آن است.»

اندیشه و هنر مرداد 34

خاطرات جنگ دوم جهانی

شاید بدانید که چرچیل در 1953 جایزه نوبل ادبی را دریافت کرد و شاید این را هم بدانید که ایرج پزشکزاد در مطبوعات دهه سی تهران نقد کتاب، یا به تعبیر آن روزها انتقاد کتاب، می‌نوشت. یکی از این نقدها را در شماره مرداد 1334 دوره دوم انتشار نشریه «اندیشه و هنر» بر کتاب خاطرات وینستون چرچیل، نخست‌وزیر افسانه‌ای انگلیسی‌ها، نوشت. کتابی شش جلدی که دوست نزدیکش تورج فرازمند ترجمه کرده بود و آن روزها جلد اول آن «طوفان نزدیک می‌شود» (274 صفحه قطع وزیری، بنگاه انتشارات نیل، 1334) تازه منتشر شده بود. و در دورانی که احساسات ضدانگلیسی در ایران در اوج بود. دوسال بعد از کودتای 28 مرداد و دوسال بعد از جازه نوبل چرچیل. در متن این دیپلمات جوان آن روزهای وزارت امور خارجه هم انتقادات زیادی دیده می‌شود.

سهراب سپهری

سهراب سپهری، آوار آفتاب

مجموعه شعر آوار آفتاب سهراب سپهری سومین کتاب از هشت کتاب سپهری است که سال 40 به چاپ رسید. اشعار آن در دوره زمانی بین سال‌های 30 تا 40 سروده شده‌اند. اسلام کاظمیه نقد خود را توصیف سپهری به عنوان شاعری پشت کرده به غرب و رو کرده به شرق آغاز می‌کند. از این نقد که سال 1341 در کتاب ماه منتشر شده نمی‌توان به درستی فهمید نظر اسلام کاظمیه نسبت به شعر سهراب چه بوده است. گرچه لحن کنایی اثر می‌تواند فاصله منتقد با اثر مورد نقد را نشان بدهد.

هاینریش بل

هاینریش بل، حامی مردم ساده

هاینریش بل از موفق‌ترین نویسندگان ادبیات آلمانی است. اما این موفقیت شگفت‌انگیز -که پرده آهنین را نیز درید، چگونه به دست آمد؟ آثار او به خاطر وجه انتقادی نسبت به نظام مستقر در آلمان [غربی] در آن سمت پرده آهنین در کشورهای کمونیستی هم اجازه پخش داشت. والتر هینک در این مقاله کوتاه (که در مجله زمان با ترجمه کامران جمالی به فارسی منتشر شده) معتقد است گرایش قشر وسیع خواننده به سوی بل تنها از آن جهت نیست که قدرتمندان صحنه سیاست، اقتصاد و وسایل ارتباط جمعی را به سبب استعمال قدرت تا به این حد عریان توصیف می‌کند. بلکه بیشتر به خاطر آن‌ست که قلبش همیشه در موضع صحیح است، به خاطر آن‌ست که قلبش همیشه برای مغبون‌شدگان می‌تپد.

یاشار کمال

مصاحبه با یاشار کمال

یاشار کمال از داستان‌نویسان نسل قدیم ترکیه است که به خاطر داستان‌های روستایی‌اش به‌خصوص «اینجه ممد» در ایران هم بسیار شناخته‌شده است. این مصاحبه در 1980 در مجله ادبیات چاپ دانشگاه پنسیلوانیا به چاپ می‌رسد و در اوایل دهه شصت با ترجمه عباس شایسته در مجله زمان ویژه یاشار کمال در ایران منتشر شده است. کمال در این زمان نسبت به آینده بیمناک است و می‌گوید «امید من این است که در دهه ۸۰ و ۹۰ شاهد بازگشت به ارزش‌های انسانی و تولد چخوف‌های جدید، چاپلین‌های جدید و فالکنرهای جدید باشیم. دنیایی که دیگر چنین مردانی در آن نیایند دنیای واقعی خطرناک، نارسا و غیر طبیعی خواهد بود.»

آدینه 52

ای بسا هندو و ترکی همزبان

محمود دولت‌آبادی به یاد و در رثای دوستی سوئدی که نویسنده است و از دنیارفته متنی می‌نویسد که آن را برای انتشار به نشریه آدینه می‌سپرد و در همان سال 69 و ماه مهر در شماره 52 آن نشریه چاپ می‌شود. دولت‌آبادی در ابتدای این نوشته از ملت سوئد و مردم مهربان آن یاد می‌کند و اندکی هم درمورد رفتار خوب مهاجرین ایرانی در سوئد می‌نویسد و سپس بحث را به دوست سوئدی از دنیارفته می‌کشاند که بدون اینکه یکدیگر را دیده باشند درک عمیقی از یکدیگر پیدا کرده بودند و روز آخر عمر یوهانسن ایوارلو را تخیل می‌کند و او را عارفی واصل توصیف می‌کند.

آدینه 86

اندر باب دفاع از داستان پلیسی

«به رغم نیاز جامعه ما به ترجمه آثار با ارزش چرا یک رمان پلیسی را برای ترجمه برگزیده‌اند و پسند بازار و غم نان تا چه حد در انتخاب اخیر ایشان موثر بوده است» این سوالی است که نشریه آدینه در شماره 86-87 مورخه‌ی آذر 72 از مترجمانی پرسیده است که در آن ایام داستان پلیسی ترجمه کرده بودند. پاسخ خانم فرزانه طاهری بخشی است از تغییر نگرش تدریجی فضای ادبی ایران نسبت به ادبیات ژانر، به‌خصوص جنایی و پلیسی. تغییر نگرشی که البته هنوز کامل نشده است. مثلاً خود ما در وینش برای نوشتن درمورد داستان‌های پلیسی به سختی منتقدی پیدا می‌کنیم.

یادداشت‌برداری یا داستان‌نویسی؟

کورش اسدی نقدی بر مجموعه داستان «سیریا سیریا» از منیرو روانی‌پور نویسنده بوشهریِ آن زمان جوان نوشت که در شماره تیرماه 73 نشریه آدینه به چاپ رسید. انتقاد عمده‌ی او از این مجموعه داستان منیرو روانی‌پور بر آن بنا شده است که نویسنده جهان داستانی منحصر به خود نیافریده و در دام عکس‌برداری از واقعیت افتاده است. اسدی می‌نویسد: «تعهد نویسنده در افشای مایه‌های داستانی خود و ماندن در همان حد و برنگذشتن از آن‌ها و اضافه نکردن چیزی بر متن اولیه (چه کتاب و چه جغرافیای داستان) دلیل اصلی ضعف داستان‌های این مجموعه است.»