برچسب: سالهای سخت

واتسلاف هاول جوان، نمایشنامه‌نویسی موفق و مبتکر در فضای تئاتر دهه شصت چکسلواکی بود. با اشغال کشور به وسیله سربازان شوروی و همسایگان کمونیست، او در زمره مخالفان سیاسی قرار گرفت. علاوه بر نمایشنامه‌ها، با نوشتن جستارها و نامه‌هایی به سیاستمداران روی افکار عمومی چک و اسلواکی تاثیر زیادی گذاشت. هاول دهه هشتاد میلادی را در زندان آغاز کرد و با پیروزی و رسیدن به ریاست جمهوری به پایان برد. پرونده این هفته ما درباره جستارها و متن‌هایی است که در دوران خفقان سیاسی نوشت.

با شروع محاکمه آیشمن در اسراییل، هانا آرنت متفکر آلمانی-یهودی که سال‌ها بود از دست نازی‌ها به آمریکا پناه برده بود به سردبیر نیویورکر پیشنهاد داد تا سلسله گزارش‌هایی از این محاکمه بنویسد. نتیجه نه یک‌ سری گزارش ساده‌ی ژرونالیستی که تعمقی در باب مفهوم شر شد. آیشمن چقدر مقصر در جنایاتی بود که آفریده بود؟ این گزارش‌ها بحث و جنجال فراوانی مخصوصاً در محافل یهودی آفریدند و حالا شصت سال بعد از نوشته شدن کتاب، با ترجمه شدن آن به فارسی این بحث‌ها دوباره در فضای فکری ما مطرح شده است.

اسم فال که بالای یک مطلب بیاید آن مطلب یا طرفداران سینه چاک دارد یا مخالفان جدی. اما وقتی چنین تیتری برای یک سایت معرفی و نقد کتاب انتخاب شود، لابد باید ربطی هم به کتاب داشته باشد. چه ربطی بهتر از این که فال، کتاب سرنوشت شما را می‌خواند؟ چیزی که ماجرای این جهان‌بینی‌ها را با فال‌هایی که ازشان منبعث شده، متمایز می‌کند، مساله تفسیر است. ابزار جهان بینی در اختیار یک فرد (فال‌بین) قرار می‌گیرد و او بر اساس تخیل و الهام خودش آن را تفسیر می‌کند. همین جاست که جا دارد بگوییم فال‌بینی پهلو به پهلوی هنر هم می‌زند، به خاطر تخیل و الهام قوی برآمده از آن.

واتسلاف هاول یک نمایشنامه‌نویس اهل چکسلواکی بود که در کوران اتفاقات تاریخی کشورش بیش از پیش به سمت سیاست کشیده شد. این هاول نبود که سیاست را انتخاب کرد بلکه سیاست بود که زندگی او را تسخیر کرد. نمایشنامه‌نویس مشهور و دراماتورژ موفق دهه شصت تئاتر پراگ، از روشنفکرانی بود که در مواجهه با اشغال کشور توسط قوای شوروی و بلوک شرق نه راه سکوت را انتخاب کرد و نه راه بیرون رفتن از کشور را. هاول در دهه هفتاد به یک مخالف سیاسی تبدیل شد که زیر همه گونه فشار قرار داشت. دهه هشتاد میلادی را در زندان آغاز کرد و به عنوان رییس جمهور به پایان برد. چه سرگذشت عجیبی داشت این نویسنده/سیاستمدار مشهوری که به قهرمان چک‌ها و اسلواک‌ها تبدیل شد.

مجله گردون در پایان سال 1369 سوالی ساده و به قول خود مجله «کلّی» از نویسندگان و شاعران مطرح آن روز ایران پرسید: دهه شصت چگونه گذشت؟ دهه‌ای که یکی از سخت‌ترین دوران‌ها برای ملت ایران و برای روشنفکران و نویسندگان بود. مروری بر پاسخ‌های نویسندگان در آن روزها تصویری از وضعیت آن دوران سخت می‌سازد. سختی‌ها هنوز ادامه دارد. اراده‌ی مردمان نیز.

مجله گردون در پایان سال 1369 سوالی ساده و به قول خود مجله «کلی» از نویسندگان و شاعران مطرح آن روز ایران پرسید: دهه شصت چگونه گذشت؟ دهه‌ای که یکی از سخت‌ترین دوران‌ها برای ملت ایران و برای روشنفکران و نویسندگان بود. این سوال عامدانه همین‌قدر کلی مطرح شده بود تا هرکدام از نویسندگان به دید و صلاح خود پاسخی حدوداً چهارصد کلمه‌ای به آن بدهد و زاویه دید خود را روشن بسازد. این‌جا پاسخ حمید مصدق شاعر را می‌خوانیم.

امید این باور نیست که همه چیز رو به راه بوده، هست و خواهد بود. پیرامون ما شواهد زیادی از رنج‌های عظیم و نابودی‌های گسترده وجود دارد. امید، خواهان و نیازمند عملِ ماست. همچنین امید روایت تابناکی از «همه چیز بهتر خواهد شد» هم نیست. شاید در مقابل روایت «همه چیز بدتر خواهد شد» قرار بگیرد. اندیشه انتقادی، عاری از بدبینی نیست اما امید بدون اندیشه انتقادی ساده‌لوحی است.