برچسب: روبرت صافاریان

مردم در انقلاب

کتاب‌هایی درباره‌ی انقلاب ۵۷

کتاب‌ها (و فیلم‌های مستندی) که در این‌جا معرفی کرده‌ام با این نگاه انتخاب شده‌اند که تصویری ملموس از رویدادهای نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ در اختیار خواننده قرار دهند. این‌ها هریک به نحوی بر حیرت همگانی از آن‌چه رخ می‌داد تاکید کرده‌اند. از تغییر بزرگی که کسی انتظارش را نداشت به این زودی فرا برسد. تحولی که گویی مجال اندیشیدن به کسی نمی‌داد.

کابوس‌های بیداری

کتاب شامل بیست‌ویک داستان کوتاه دو تا شش‌هفت صفحه‌ای با نثری ساده، پاکیزه و دور از استعاره و مغلق‌گویی در خدمت توصیف خطوط اصلی موقعیت و مکان است‌. تم‌ بیشتر داستان‌ها وجوه گوناگون زندگی آپارتمانی طبقه‌ی متوسط شهری (یحتمل زندگی خود نویسنده و آدم‌های پیرامون) است: زندگی زناشویی، نیاز به عشقی که در این زندگی برآورده نمی‌شود، فضا و دلمشغولی‌های کارمندی، رفتار با کودکان، و مهم‌تر از همه اضطراب و ترس از یک رویداد فراواقعی که می‌تواند سیر عادی زندگی روزمره را به‌کلی به هم بریزد. واهمه‌های بی‌نام‌ونشان.

چهارباغ ذهنی من پر از این آدم‌هاست

گفت‌وگوی سایت وینش با علی خدایی در اصفهان انجام شد. پیش از برگزاری یک جلسه ادبی. آدم‌های چهارباغ مثل تعدادی دیگر از داستان‌های علی خدایی در اصفهان می‌گذرد. نویسنده اصفهانی کم نداشته‌ایم اما خدایی که زاده‌ی تهران است سخت دلبسته شهر اصفهان و گذشته‌‌ی نزدیکش است. داستان‌های این کتاب او حکایت اهالی اصفهان است که هرکدام پیشه و سرگذشتی دارند اما خیابان چهارباغ همه این سرگذشت‌ها را به هم پیوند می‌زند. در این گفت‌وگو درباره بعضی از مهم‌ترین نظرات و انتقادها درباره نویسندگی علی خدایی با او صحبت کرده‌ایم.

علیه اسطوره‌سازی از فروغ

اقتصادی‌نیا می‌گوید با شعر فروغ «جوانی کرده و دل و جانش را از عطر و عنبرش آکنده است» (ص ۳۶). اما کتاب در مجموع سر سازگاری با فروغ ندارد. یا درست‌تر است بگویم سر سازگاری با تصویری (یا به قول کتاب، اسطوره‌ای) که از فروغ ساخته‌اند. گرایش عمومی کتاب، روشنایی افکندن است بر نقاط تاریک زندگی فروغ.

 

 

 

 

شب کریسمس برتی

ساکی (هکتور هیو مونرو) از طنزنویسان برجسته و از استادان توانای داستان کوتاه در ادبیات انگلستان است که در ایران کمتر شناخته شده است. چند سال پیش گزیده‌ای از قصه‌های کوتاه او را در کتابی با عنوان زن نیکوکار و گربه خوشبخت منتشر کردم. درباره جایگاه او و علت علاقه من به او باید جداگانه نوشت. فعلاً فقط ترجمه یکی از داستان‌های او را که موضوعش به کریسمس مربوط می‌شود به عنوان هدیه سال نو تقدیم می‌کنم. این هم ناگفته نماند که کریسمس ما ارمنی‌ها هم ــ مانند روس‌ها ــ دو هفته بعد از کریسمسِ باقی مسیحیان است (رجوع کنید به اواخر داستان). گفتم که اگر هوس کردید حرف زدن جانورها را بشنوید، به تاریخ کریسمس روس‌ها توجه کنید که بلایی سرتان نیاید که سر خانواده استفینک آمد!

در جست‌ و‌ جوی مؤلف

«زندگی مؤلف» نوشته سارا کوزلف، با ترجمه خوب روبرت صافاریان تلاشی است مختصر و کوتاه حول مبحث مؤلف‌گرایی در سینما و بررسی ابعاد مختلف آن و به خصوص آرای موافقان و مخالفان نظریه مؤلف. حدود نیم قرن از مطرح شدن این مباحث می‌گذرد که آیا فیلم‌ها به عنوان اثری هنری و زنده، دارای مؤلف هستند یا خیر و اگر وجود مؤلف برای آثار سینمایی را به رسمیت بشناسیم، به واقع مؤلف حقیقی فیلم چه کسی است؟ کارگردان یا تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس؟

واهمه‌های بی‌نام‌ونشان

«خاکسترنشین‌ها»ی غلامحسین ساعدی

ساعدی دنیایی پرهراس خلق می‌کند برازنده‌ی عنوان کتاب‌هایش: ترس‌ولرز، واهمه‌های بی‌نام‌ونشان، … دنیایی که هم از موقعیت عینی آدم‌ها ناشی می‌شود (موقعیت دایی‌ بزرگ و ترس از لو رفتن، فقر و گرسنگی) و هم از ترس‌های ناشناخته‌ی آن‌ها (گریه‌ی بی‌دلیل، ترس از اتفاق بد، ترس از شب و تاریکی و ماه‌گرفتگی). این‌ها جای توصیف ذهنیات را می‌گیرند. حضور پررنگ قبرستان‌ها و ماشین اموات و صدای کندن قبر از حضور مرگ در یک قدمی حکایت می‌کند.

نشستی با ناشران

کجا ایستاده‌ایم؟

روز چهارشنبه، ۲۹ آبان ماه، سایت نقد و معرفی کتاب وینش با همکاری مؤسسه‌ی خوانش نشستی با دو نشر فعال کشورمان برگزار کرد که خلاصه‌ای از آن را در زیر آورده‌ایم. صحبت‌ها با معرفی دو نماینده از نشرهای‌شان شروع شد و با جلسه‌ی نیم ساعته‌ی پرسش و پاسخ به پایان رسید.

کتاب‌هایی که وجود خارجی ندارند

کتاب «بعد از عشق» نوشته‌ی الیف شافاک و ترجمه‌ی ارسلان فصیحی را دیده‌اید؟ جالب است بدانید که الیف شافاک کتابی به این نام ندارد. کتاب‌هایی هم هستند (بیشتر مجموعه مقاله‌هایی) که نه تنها عنوان کتاب در اصل وجود ندارد، بلکه خود کتاب هم به زبان اصلی وجود خارجی ندارد. مترجم مقاله‌هایی را از یک نویسنده از منابع مختلف، عموماً از کتاب‌های گوناگون نویسنده، انتخاب می‌کند و آن‌ها را کنار هم تحت عنوان جدیدی منتشر می‌کند. و این تازه به جز کتاب‌هایی است که طنزپردازان و جنایی‌نویسان وطنی به نام آگاتا کریستی و عزیز نسین نوشتند.

یک عمر مستندسازی

ابراهیم مختاری شاید تنها فیلمساز مستند ما باشد که تجربه‌های فیلمسازی خود را تئوریزه کرده (و می‌کند). سینمای مستند حوزه‌ای است که شیوه‌های آفرینش هنری در آن با سینمای داستانی تفاوت‌های اساسی دارد و این شیوه‌ها هنوز که هنوز است به شکل جدی تدوین نشده است. این کتاب نمونه‌ای است از ترکیب زندگی‌نامه و جمع‌بندی تجربه‌های مستندسازی و کوشش برای تئوریزه کردن این تجربه و بهره‌گیری از آن‌ها در فیلم‌های بعدی.

مردم در انقلاب

کتاب‌هایی درباره‌ی انقلاب ۵۷

کتاب‌ها (و فیلم‌های مستندی) که در این‌جا معرفی کرده‌ام با این نگاه انتخاب شده‌اند که تصویری ملموس از رویدادهای نیمه‌ی دوم سال ۱۳۵۷ در اختیار خواننده قرار دهند. این‌ها هریک به نحوی بر حیرت همگانی از آن‌چه رخ می‌داد تاکید کرده‌اند. از تغییر بزرگی که کسی انتظارش را نداشت به این زودی فرا برسد. تحولی که گویی مجال اندیشیدن به کسی نمی‌داد.

کابوس‌های بیداری

کتاب شامل بیست‌ویک داستان کوتاه دو تا شش‌هفت صفحه‌ای با نثری ساده، پاکیزه و دور از استعاره و مغلق‌گویی در خدمت توصیف خطوط اصلی موقعیت و مکان است‌. تم‌ بیشتر داستان‌ها وجوه گوناگون زندگی آپارتمانی طبقه‌ی متوسط شهری (یحتمل زندگی خود نویسنده و آدم‌های پیرامون) است: زندگی زناشویی، نیاز به عشقی که در این زندگی برآورده نمی‌شود، فضا و دلمشغولی‌های کارمندی، رفتار با کودکان، و مهم‌تر از همه اضطراب و ترس از یک رویداد فراواقعی که می‌تواند سیر عادی زندگی روزمره را به‌کلی به هم بریزد. واهمه‌های بی‌نام‌ونشان.

چهارباغ ذهنی من پر از این آدم‌هاست

گفت‌وگوی سایت وینش با علی خدایی در اصفهان انجام شد. پیش از برگزاری یک جلسه ادبی. آدم‌های چهارباغ مثل تعدادی دیگر از داستان‌های علی خدایی در اصفهان می‌گذرد. نویسنده اصفهانی کم نداشته‌ایم اما خدایی که زاده‌ی تهران است سخت دلبسته شهر اصفهان و گذشته‌‌ی نزدیکش است. داستان‌های این کتاب او حکایت اهالی اصفهان است که هرکدام پیشه و سرگذشتی دارند اما خیابان چهارباغ همه این سرگذشت‌ها را به هم پیوند می‌زند. در این گفت‌وگو درباره بعضی از مهم‌ترین نظرات و انتقادها درباره نویسندگی علی خدایی با او صحبت کرده‌ایم.

علیه اسطوره‌سازی از فروغ

اقتصادی‌نیا می‌گوید با شعر فروغ «جوانی کرده و دل و جانش را از عطر و عنبرش آکنده است» (ص ۳۶). اما کتاب در مجموع سر سازگاری با فروغ ندارد. یا درست‌تر است بگویم سر سازگاری با تصویری (یا به قول کتاب، اسطوره‌ای) که از فروغ ساخته‌اند. گرایش عمومی کتاب، روشنایی افکندن است بر نقاط تاریک زندگی فروغ.

 

 

 

 

شب کریسمس برتی

ساکی (هکتور هیو مونرو) از طنزنویسان برجسته و از استادان توانای داستان کوتاه در ادبیات انگلستان است که در ایران کمتر شناخته شده است. چند سال پیش گزیده‌ای از قصه‌های کوتاه او را در کتابی با عنوان زن نیکوکار و گربه خوشبخت منتشر کردم. درباره جایگاه او و علت علاقه من به او باید جداگانه نوشت. فعلاً فقط ترجمه یکی از داستان‌های او را که موضوعش به کریسمس مربوط می‌شود به عنوان هدیه سال نو تقدیم می‌کنم. این هم ناگفته نماند که کریسمس ما ارمنی‌ها هم ــ مانند روس‌ها ــ دو هفته بعد از کریسمسِ باقی مسیحیان است (رجوع کنید به اواخر داستان). گفتم که اگر هوس کردید حرف زدن جانورها را بشنوید، به تاریخ کریسمس روس‌ها توجه کنید که بلایی سرتان نیاید که سر خانواده استفینک آمد!

در جست‌ و‌ جوی مؤلف

«زندگی مؤلف» نوشته سارا کوزلف، با ترجمه خوب روبرت صافاریان تلاشی است مختصر و کوتاه حول مبحث مؤلف‌گرایی در سینما و بررسی ابعاد مختلف آن و به خصوص آرای موافقان و مخالفان نظریه مؤلف. حدود نیم قرن از مطرح شدن این مباحث می‌گذرد که آیا فیلم‌ها به عنوان اثری هنری و زنده، دارای مؤلف هستند یا خیر و اگر وجود مؤلف برای آثار سینمایی را به رسمیت بشناسیم، به واقع مؤلف حقیقی فیلم چه کسی است؟ کارگردان یا تهیه‌کننده و فیلم‌نامه‌نویس؟

واهمه‌های بی‌نام‌ونشان

«خاکسترنشین‌ها»ی غلامحسین ساعدی

ساعدی دنیایی پرهراس خلق می‌کند برازنده‌ی عنوان کتاب‌هایش: ترس‌ولرز، واهمه‌های بی‌نام‌ونشان، … دنیایی که هم از موقعیت عینی آدم‌ها ناشی می‌شود (موقعیت دایی‌ بزرگ و ترس از لو رفتن، فقر و گرسنگی) و هم از ترس‌های ناشناخته‌ی آن‌ها (گریه‌ی بی‌دلیل، ترس از اتفاق بد، ترس از شب و تاریکی و ماه‌گرفتگی). این‌ها جای توصیف ذهنیات را می‌گیرند. حضور پررنگ قبرستان‌ها و ماشین اموات و صدای کندن قبر از حضور مرگ در یک قدمی حکایت می‌کند.

نشستی با ناشران

کجا ایستاده‌ایم؟

روز چهارشنبه، ۲۹ آبان ماه، سایت نقد و معرفی کتاب وینش با همکاری مؤسسه‌ی خوانش نشستی با دو نشر فعال کشورمان برگزار کرد که خلاصه‌ای از آن را در زیر آورده‌ایم. صحبت‌ها با معرفی دو نماینده از نشرهای‌شان شروع شد و با جلسه‌ی نیم ساعته‌ی پرسش و پاسخ به پایان رسید.

کتاب‌هایی که وجود خارجی ندارند

کتاب «بعد از عشق» نوشته‌ی الیف شافاک و ترجمه‌ی ارسلان فصیحی را دیده‌اید؟ جالب است بدانید که الیف شافاک کتابی به این نام ندارد. کتاب‌هایی هم هستند (بیشتر مجموعه مقاله‌هایی) که نه تنها عنوان کتاب در اصل وجود ندارد، بلکه خود کتاب هم به زبان اصلی وجود خارجی ندارد. مترجم مقاله‌هایی را از یک نویسنده از منابع مختلف، عموماً از کتاب‌های گوناگون نویسنده، انتخاب می‌کند و آن‌ها را کنار هم تحت عنوان جدیدی منتشر می‌کند. و این تازه به جز کتاب‌هایی است که طنزپردازان و جنایی‌نویسان وطنی به نام آگاتا کریستی و عزیز نسین نوشتند.

یک عمر مستندسازی

ابراهیم مختاری شاید تنها فیلمساز مستند ما باشد که تجربه‌های فیلمسازی خود را تئوریزه کرده (و می‌کند). سینمای مستند حوزه‌ای است که شیوه‌های آفرینش هنری در آن با سینمای داستانی تفاوت‌های اساسی دارد و این شیوه‌ها هنوز که هنوز است به شکل جدی تدوین نشده است. این کتاب نمونه‌ای است از ترکیب زندگی‌نامه و جمع‌بندی تجربه‌های مستندسازی و کوشش برای تئوریزه کردن این تجربه و بهره‌گیری از آن‌ها در فیلم‌های بعدی.