وینش سایت معرفی و نقد کتاب
سایت معرفی و نقد کتاب وینش لگو

برچسب: تئوری ادبی

نزدیک‌ترین چیز به زندگی

زیستن‌ با مجوز رمان

کتاب «نزدیک‌ترین چیز به زندگی» مجموعه‌ی چهار جُستار ست که نویسنده در آن و از خلال آثار داستانی به «چرا»های زندگی، «توجه‌جدی» در نگریستن به جای دیدن، «استفاده از همه چیز» برای نقد ادبی و «بی‌خانمانی دنیوی» در عوض بی‌خانمانی استعلایی -اصطلاحی برگرفته از لوکاچ- می‌پردازد. کتاب «نزدیک‌ترین چیز به زندگی» در مجموع معتقد است که نزدیک‌ترین چیز به زندگی در میان تمامی هنرها، ادبیات داستانی‌ست که می‌تواند توصیف منحصربه‌فردی را از شکل‌های متعدد زندگی ارائه دهد.

 

خدا را شکر ما آمازون نداریم

کتاب رمان در عصر آمازون می‌گوید آمازون تنها یک نیروی اقتصادی نیست، یک نیروی زیبایی‌شناختی هم هست. و اضافه می‌کند که ادبیاتی که با ساختار‌های توزیع کتاب هماهنگ نشود نمی‌تواند دوام بیاورد. ما متاسفانه هنوز هیچ پژوهشی در زمینه‌ی سازوکارهای حاکم بر جامعه‌ی خودمان و شناخت اثر آن‌ها بر ادبیات نداریم. البته جز تاثیر سانسور که موضوعی است آشکار. اما آیا هیچ به تاثیر کلاس‌های داستان‌نویسی بر شکل‌گیری سلیقه‌ی ادبی نسل جوان نویسندگان اندیشیده‌ایم؟ به این‌که این سلیقه‌‌ها از کجا می‌آیند؟ به تاثیر ترجمه بر شکل‌گیری این سلیقه‌ها هیچ اندیشیده‌ایم؟ حمایت‌های دولتی در شکل‌های مختلف آن، یا سایت‌های فروش کتاب‌های مجازی و سایت‌های توزیع آنلاین کتاب‌های کاغذی چه تاثیری بر اوضاع عمومی نشر می‌گذارند؟

خوانده‌نشده‌های بزرگ

«امروزه دیگر ادبیات ملی معنای چندانی ندارد: آغاز عصر ادبیاتِ جهان است، و همه باید در تسریع ظهور آن مشارکت کنند.» این جمله‌ی گوته، شاعر و نویسنده‌ی آلمانی سرآغاز مباحث نظری فراوان پیرامون «ادبیاتِ جهان» شده است؛ مباحثی که ادبیات را همچون نظام و ساختاری «واحد» اما «نابرابر» قلمداد می‌کند، و از خلال آن به هنجارها، رقابت‌ها، نزاع‌ها و تلاش‌های نویسندگان در سطحی بین‌المللی می‌پردازد. اما چگونه می‌توان در عرصه‌ی ناسیونالیست‌های ملی ادبیات جهان را خوانش کرد؟ کتاب «ادبیات و جهان» در تلاش است جوابی شایسته به چنین سوالی بدهد.

زبان ادبیِ کافکا

شاید کمتر نویسنده‌ای است که به اندازه‌ی فرانتس کافکا در معرض خوانش‌های متعدد انتقادی بوده باشد. از سویی متفکرانی چون بنیامین و آدورنو هرگونه ارزیابی تمثیلی- استعاری، چه الهیاتی و چه اسطوره‌شناختی از آثار وی را به باد انتقاد می‌گیرند و از سوی دیگر دوست و وصی آثار‌ش، ماکس برود نوشته‌‌های او را استعاره‌ای بر امر پنهان الهیاتی می‌داند. دلوُز و گُتاری او را در پرتو «ادبیات خُرد»(اقلیت) نویسنده‌ای متخطی قلمداد می‌کنند و از جنبه‌ای دیگر پاسکال کازانووا بیشتر آثارش را یادبودی در مدح زبان مادری‌اش –ییدیش- می‌داند. حجم نقد و بررسی‌های آثار کافکا چنان انبوه و بعضاً متضاد است که نویسنده‌ی هموطنش، میلان کوندرا از اصطلاح «کافکالوژی» برای توصیف آنها استفاده می‌کند.

ده راوی غیرقابل اعتماد

ده راوی غیرقابل اعتماد در ادبیات

از ادگار آلن پو تا گیلیان فلین در عصر حاضر، راویان غیرقابل اعتماد ابزار خوبی در دست نویسندگان هستند و چالش بزرگی برای خوانندگان داستان. سارا پین بورو از نویسندگان نشریه گاردین در این مقاله به کتاب‌ها و داستان‌هایی می‌پردازد که به استادانه‌ترین شکل، راوی غیرقابل‌اعتماد را به کار بسته‌اند و خوانندگانشان را با چالشی بر سر حقیقت و تخیل مواجه می‌کنند. این مقاله در تاریخ 4 ژانویه 2017 در گاردین منتشر شده است.

فلسفه‌ی رمان

رمان؛ ژانر گناه‌آلود ادبیات

رمان، برخلاف حماسه و تراژدی که در آن خدایان و برگزیدگان نقش بازی می‌کنند، جایگاه سخن گفتن «جامعه» است. بستری ست برای دیدگا‌ه‌های متفاوت، متضاد و ناهمگرا. اما فلاسفه که خود را داعیان نظام‌های فکری می‌‌پندارند چگونه با این ژانر برخورد کرده‌اند؟ رمان چه تفاوتی با دیگر ژانرهای ادبی دارد که توجه خیل عظیمی از نویسندگان متون نظری را به خود جلب کرده است؟ بری استاکر در کتابِ «فلسفه‌ی رمان» کوشیده تا بخش قابل توجه‌ای از دیدگاه فلاسفه به این نوع ادبی فاخر را با جزئیات واکاوی کند.

فهرس

کدام آغاز، کدام پایان؟

رمان فهرس نوشته‌ی «سنان آنطون» تکنیکی‌ترین رمان این نویسنده است. سنان در فهرس، آگاهانه، با ایده‌های مختلف نظریه‌ی رمان -و به شکل عام‌تر ادبیات- مشق کرده است. از مباحث نظری مربوط به نویسنده، متن، خواننده و رابطه‌ی آن‌ها گرفته تا بینامتنیت، خودبازتابی، مرگ نویسنده و رمان در حال شکل‌گیری. نویسنده مقاله اما در این‌جا مسئله‌ی سرآغاز در رمان فهرس و ربط و نسبتش با پایان را موردتوجه قرار داده. پرسش این است که اثر ادبی، و در این‌جا رمان، از کجا آغاز می‌شود؟ در نگاه اول چنین به نظر می‌رسد که به سادگی می‌توان به این پرسش پاسخ گفت. اما اگر دقیق‌تر شویم خواهیم دید مسئله به این سادگی‌ها که تصور می‌کردیم نیست.

روایت پسامدرن

چهل‌تکه‌ی روایت‌

روایت‌شناسی از همان سال‌های ابتدای ظهورش -اواخر دهه‌ هفتاد میلادی- همواره مورد توجه و جدال خیل عظیمی از منتقدان ادبی و فرهنگی و البته فلاسفه بوده است. اما در اواسط دهه هشتاد رویکردهای «ساختارگرا» کمرنگ شد و «پساساختارگرایی» و نیز «نوتاریخ‌باوری» ظهور کرد. برای «مارک کوری» نویسنده‌ی کتابِ «نظریه‌ی روایت پسامدرن» مرگِ روایت‌شناسی چیزی جز تجربه‌ تغییری چشمگیر نبود که حاصل آن «تنوع‌بخشی، ساخت‌شکنی و سیاستمندی» برای نظریه‌ی روایت معاصر بود. اما این تغییر چشمگیر چگونه صورت گرفت؟ و در اصل چه چیزی در روایت‌شناسی تغییر کرد؟

زندگی شخصی شاعر شعر

هیچ هنری چون شعر الهام‌بخش تغییر نیست

شعر، چه برای نویسنده و چه برای خواننده در ارتباط با زندگی معنا‌ پیدا می‌کند. بهترین شعرها، آن‌هایی هستند که با صدای خاص و شخصی نویسندگان نوشته می‌شوند، نه آن‌هایی که فقط به‌عنوان شعر نوشته و ثبت شده‌اند. امروزه نیز شعر در ارتباط با زندگی است، همان‌طور که همواره بوده‌ است، خواه شما خواننده‌ی ثابت آن باشید یا نباشید. مردم اغلب در مواقع تغییرات، بیشتر به شعر رجوع می‌کنند. این روزها می‌توانند لحظات شاد یا غم‌انگیزی باشند، مانند تولد؛ مراسم خاک‌سپاری یا عروسی. شعر می‌تواند در لحظات سخت و طاقت‌فرسا، بیان سلیس و صریحی از احساسات را ارائه دهد.

کلید واژه های ادبیات جنایی

به ‌نام ادبیات، به ‌کام قانون

در تحلیل نهایی جان اسکاگز از برخی خرده‌ژانرهای ادبیات جنایی -چون داستان پلیسی، داستان معمایی، سبک کارآگاه خشن- در کتاب «کلیدواژه‌های ادبیات جنایی» می‌توان دریافت که ادبیات جنایی با توصیف جرم و جنایت و حل آن توسط دستگاه‌های قضایی دولت به شکلی نظم ایدئولوژیکی را برجسته می‌سازد که درنهایت «به کام قانون» است.  تحلیل‌های اسکاگز از این ژانر موجب می‌شود لایه‌های پنهان ایدئولوژیکی این آثار را دریافت و تاروپود ساختاری آن‌ها را چون کارآگاه/منتقد شناسایی کرد.

نزدیک‌ترین چیز به زندگی

زیستن‌ با مجوز رمان

کتاب «نزدیک‌ترین چیز به زندگی» مجموعه‌ی چهار جُستار ست که نویسنده در آن و از خلال آثار داستانی به «چرا»های زندگی، «توجه‌جدی» در نگریستن به جای دیدن، «استفاده از همه چیز» برای نقد ادبی و «بی‌خانمانی دنیوی» در عوض بی‌خانمانی استعلایی -اصطلاحی برگرفته از لوکاچ- می‌پردازد. کتاب «نزدیک‌ترین چیز به زندگی» در مجموع معتقد است که نزدیک‌ترین چیز به زندگی در میان تمامی هنرها، ادبیات داستانی‌ست که می‌تواند توصیف منحصربه‌فردی را از شکل‌های متعدد زندگی ارائه دهد.

 

خدا را شکر ما آمازون نداریم

کتاب رمان در عصر آمازون می‌گوید آمازون تنها یک نیروی اقتصادی نیست، یک نیروی زیبایی‌شناختی هم هست. و اضافه می‌کند که ادبیاتی که با ساختار‌های توزیع کتاب هماهنگ نشود نمی‌تواند دوام بیاورد. ما متاسفانه هنوز هیچ پژوهشی در زمینه‌ی سازوکارهای حاکم بر جامعه‌ی خودمان و شناخت اثر آن‌ها بر ادبیات نداریم. البته جز تاثیر سانسور که موضوعی است آشکار. اما آیا هیچ به تاثیر کلاس‌های داستان‌نویسی بر شکل‌گیری سلیقه‌ی ادبی نسل جوان نویسندگان اندیشیده‌ایم؟ به این‌که این سلیقه‌‌ها از کجا می‌آیند؟ به تاثیر ترجمه بر شکل‌گیری این سلیقه‌ها هیچ اندیشیده‌ایم؟ حمایت‌های دولتی در شکل‌های مختلف آن، یا سایت‌های فروش کتاب‌های مجازی و سایت‌های توزیع آنلاین کتاب‌های کاغذی چه تاثیری بر اوضاع عمومی نشر می‌گذارند؟

خوانده‌نشده‌های بزرگ

«امروزه دیگر ادبیات ملی معنای چندانی ندارد: آغاز عصر ادبیاتِ جهان است، و همه باید در تسریع ظهور آن مشارکت کنند.» این جمله‌ی گوته، شاعر و نویسنده‌ی آلمانی سرآغاز مباحث نظری فراوان پیرامون «ادبیاتِ جهان» شده است؛ مباحثی که ادبیات را همچون نظام و ساختاری «واحد» اما «نابرابر» قلمداد می‌کند، و از خلال آن به هنجارها، رقابت‌ها، نزاع‌ها و تلاش‌های نویسندگان در سطحی بین‌المللی می‌پردازد. اما چگونه می‌توان در عرصه‌ی ناسیونالیست‌های ملی ادبیات جهان را خوانش کرد؟ کتاب «ادبیات و جهان» در تلاش است جوابی شایسته به چنین سوالی بدهد.

زبان ادبیِ کافکا

شاید کمتر نویسنده‌ای است که به اندازه‌ی فرانتس کافکا در معرض خوانش‌های متعدد انتقادی بوده باشد. از سویی متفکرانی چون بنیامین و آدورنو هرگونه ارزیابی تمثیلی- استعاری، چه الهیاتی و چه اسطوره‌شناختی از آثار وی را به باد انتقاد می‌گیرند و از سوی دیگر دوست و وصی آثار‌ش، ماکس برود نوشته‌‌های او را استعاره‌ای بر امر پنهان الهیاتی می‌داند. دلوُز و گُتاری او را در پرتو «ادبیات خُرد»(اقلیت) نویسنده‌ای متخطی قلمداد می‌کنند و از جنبه‌ای دیگر پاسکال کازانووا بیشتر آثارش را یادبودی در مدح زبان مادری‌اش –ییدیش- می‌داند. حجم نقد و بررسی‌های آثار کافکا چنان انبوه و بعضاً متضاد است که نویسنده‌ی هموطنش، میلان کوندرا از اصطلاح «کافکالوژی» برای توصیف آنها استفاده می‌کند.

ده راوی غیرقابل اعتماد

ده راوی غیرقابل اعتماد در ادبیات

از ادگار آلن پو تا گیلیان فلین در عصر حاضر، راویان غیرقابل اعتماد ابزار خوبی در دست نویسندگان هستند و چالش بزرگی برای خوانندگان داستان. سارا پین بورو از نویسندگان نشریه گاردین در این مقاله به کتاب‌ها و داستان‌هایی می‌پردازد که به استادانه‌ترین شکل، راوی غیرقابل‌اعتماد را به کار بسته‌اند و خوانندگانشان را با چالشی بر سر حقیقت و تخیل مواجه می‌کنند. این مقاله در تاریخ 4 ژانویه 2017 در گاردین منتشر شده است.

فلسفه‌ی رمان

رمان؛ ژانر گناه‌آلود ادبیات

رمان، برخلاف حماسه و تراژدی که در آن خدایان و برگزیدگان نقش بازی می‌کنند، جایگاه سخن گفتن «جامعه» است. بستری ست برای دیدگا‌ه‌های متفاوت، متضاد و ناهمگرا. اما فلاسفه که خود را داعیان نظام‌های فکری می‌‌پندارند چگونه با این ژانر برخورد کرده‌اند؟ رمان چه تفاوتی با دیگر ژانرهای ادبی دارد که توجه خیل عظیمی از نویسندگان متون نظری را به خود جلب کرده است؟ بری استاکر در کتابِ «فلسفه‌ی رمان» کوشیده تا بخش قابل توجه‌ای از دیدگاه فلاسفه به این نوع ادبی فاخر را با جزئیات واکاوی کند.

فهرس

کدام آغاز، کدام پایان؟

رمان فهرس نوشته‌ی «سنان آنطون» تکنیکی‌ترین رمان این نویسنده است. سنان در فهرس، آگاهانه، با ایده‌های مختلف نظریه‌ی رمان -و به شکل عام‌تر ادبیات- مشق کرده است. از مباحث نظری مربوط به نویسنده، متن، خواننده و رابطه‌ی آن‌ها گرفته تا بینامتنیت، خودبازتابی، مرگ نویسنده و رمان در حال شکل‌گیری. نویسنده مقاله اما در این‌جا مسئله‌ی سرآغاز در رمان فهرس و ربط و نسبتش با پایان را موردتوجه قرار داده. پرسش این است که اثر ادبی، و در این‌جا رمان، از کجا آغاز می‌شود؟ در نگاه اول چنین به نظر می‌رسد که به سادگی می‌توان به این پرسش پاسخ گفت. اما اگر دقیق‌تر شویم خواهیم دید مسئله به این سادگی‌ها که تصور می‌کردیم نیست.

روایت پسامدرن

چهل‌تکه‌ی روایت‌

روایت‌شناسی از همان سال‌های ابتدای ظهورش -اواخر دهه‌ هفتاد میلادی- همواره مورد توجه و جدال خیل عظیمی از منتقدان ادبی و فرهنگی و البته فلاسفه بوده است. اما در اواسط دهه هشتاد رویکردهای «ساختارگرا» کمرنگ شد و «پساساختارگرایی» و نیز «نوتاریخ‌باوری» ظهور کرد. برای «مارک کوری» نویسنده‌ی کتابِ «نظریه‌ی روایت پسامدرن» مرگِ روایت‌شناسی چیزی جز تجربه‌ تغییری چشمگیر نبود که حاصل آن «تنوع‌بخشی، ساخت‌شکنی و سیاستمندی» برای نظریه‌ی روایت معاصر بود. اما این تغییر چشمگیر چگونه صورت گرفت؟ و در اصل چه چیزی در روایت‌شناسی تغییر کرد؟

زندگی شخصی شاعر شعر

هیچ هنری چون شعر الهام‌بخش تغییر نیست

شعر، چه برای نویسنده و چه برای خواننده در ارتباط با زندگی معنا‌ پیدا می‌کند. بهترین شعرها، آن‌هایی هستند که با صدای خاص و شخصی نویسندگان نوشته می‌شوند، نه آن‌هایی که فقط به‌عنوان شعر نوشته و ثبت شده‌اند. امروزه نیز شعر در ارتباط با زندگی است، همان‌طور که همواره بوده‌ است، خواه شما خواننده‌ی ثابت آن باشید یا نباشید. مردم اغلب در مواقع تغییرات، بیشتر به شعر رجوع می‌کنند. این روزها می‌توانند لحظات شاد یا غم‌انگیزی باشند، مانند تولد؛ مراسم خاک‌سپاری یا عروسی. شعر می‌تواند در لحظات سخت و طاقت‌فرسا، بیان سلیس و صریحی از احساسات را ارائه دهد.

کلید واژه های ادبیات جنایی

به ‌نام ادبیات، به ‌کام قانون

در تحلیل نهایی جان اسکاگز از برخی خرده‌ژانرهای ادبیات جنایی -چون داستان پلیسی، داستان معمایی، سبک کارآگاه خشن- در کتاب «کلیدواژه‌های ادبیات جنایی» می‌توان دریافت که ادبیات جنایی با توصیف جرم و جنایت و حل آن توسط دستگاه‌های قضایی دولت به شکلی نظم ایدئولوژیکی را برجسته می‌سازد که درنهایت «به کام قانون» است.  تحلیل‌های اسکاگز از این ژانر موجب می‌شود لایه‌های پنهان ایدئولوژیکی این آثار را دریافت و تاروپود ساختاری آن‌ها را چون کارآگاه/منتقد شناسایی کرد.