وینش سایت معرفی و نقد کتاب
سایت معرفی و نقد کتاب وینش لگو

برچسب: تئوری ادبیات

اتو فیکشن

Autofiction: تخیل یا زندگی واقعی؟

این روزها اتوفیکشن «autofiction» – زندگی‌نامه داستانی که عناصر سنتی رمان مانند پیرنگ و شخصیت‌پردازی را در هم می‌شکند – همه‌جا به چشم می‌خورد. این کتاب‌ها صرفاً از جزئیات خودزندگی‌نامه‌ای نویسندگانشان برای الهام گرفتن استفاده نمی‌کنند بلکه آن‌ها را برای برهم زدن و پیچیده کردن تجربه ما از داستان و سوبژکتیویته، برای یافتن راهی جدید برای توصیف واقعیت به کار می‌گیرند؛ آن هم در زمانی که به قول کتی در کرودو «صحبت‌کردن درباره حقیقت سخت است» و شاید نوشتن درباره آن حتی سخت‌تر هم باشد. الکس کلارک در مقاله‌ای که در تاریخ 23 ژوئن 2018 در گاردین منتشر شده نگاهی می‌اندازد به نویسندگانی که از زندگی خودشان در داستان‌هایشان آورده‌اند.

پوست در برابر پوست

مرعوب یک کلاسیک ادبی

«پوست در برابر پوست» پر است از اطلاعاتی درباره شرایط خلق رمان «جنایت و مکافات»، روزگار نگارش و انتشار آن، و تفسیرهای متنوعی که طی دهه‌های متوالی از آن به عمل آمده است. اما نویسنده یادداشت معتقد است جای یک چیز در این میان خالی است: نقد و نظر خود نویسنده کتاب و دیدگاه امروزین به این اثر کلاسیک قرن نوزدهمی. نگاه انتقادی در کتاب جایش خالی مانده است.

روایت پسامدرن

چهل‌تکه‌ی روایت‌

روایت‌شناسی از همان سال‌های ابتدای ظهورش -اواخر دهه‌ هفتاد میلادی- همواره مورد توجه و جدال خیل عظیمی از منتقدان ادبی و فرهنگی و البته فلاسفه بوده است. اما در اواسط دهه هشتاد رویکردهای «ساختارگرا» کمرنگ شد و «پساساختارگرایی» و نیز «نوتاریخ‌باوری» ظهور کرد. برای «مارک کوری» نویسنده‌ی کتابِ «نظریه‌ی روایت پسامدرن» مرگِ روایت‌شناسی چیزی جز تجربه‌ تغییری چشمگیر نبود که حاصل آن «تنوع‌بخشی، ساخت‌شکنی و سیاستمندی» برای نظریه‌ی روایت معاصر بود. اما این تغییر چشمگیر چگونه صورت گرفت؟ و در اصل چه چیزی در روایت‌شناسی تغییر کرد؟

زندگی شخصی شاعر شعر

هیچ هنری چون شعر الهام‌بخش تغییر نیست

شعر، چه برای نویسنده و چه برای خواننده در ارتباط با زندگی معنا‌ پیدا می‌کند. بهترین شعرها، آن‌هایی هستند که با صدای خاص و شخصی نویسندگان نوشته می‌شوند، نه آن‌هایی که فقط به‌عنوان شعر نوشته و ثبت شده‌اند. امروزه نیز شعر در ارتباط با زندگی است، همان‌طور که همواره بوده‌ است، خواه شما خواننده‌ی ثابت آن باشید یا نباشید. مردم اغلب در مواقع تغییرات، بیشتر به شعر رجوع می‌کنند. این روزها می‌توانند لحظات شاد یا غم‌انگیزی باشند، مانند تولد؛ مراسم خاک‌سپاری یا عروسی. شعر می‌تواند در لحظات سخت و طاقت‌فرسا، بیان سلیس و صریحی از احساسات را ارائه دهد.

کلید واژه های ادبیات جنایی

به ‌نام ادبیات، به ‌کام قانون

در تحلیل نهایی جان اسکاگز از برخی خرده‌ژانرهای ادبیات جنایی -چون داستان پلیسی، داستان معمایی، سبک کارآگاه خشن- در کتاب «کلیدواژه‌های ادبیات جنایی» می‌توان دریافت که ادبیات جنایی با توصیف جرم و جنایت و حل آن توسط دستگاه‌های قضایی دولت به شکلی نظم ایدئولوژیکی را برجسته می‌سازد که درنهایت «به کام قانون» است.  تحلیل‌های اسکاگز از این ژانر موجب می‌شود لایه‌های پنهان ایدئولوژیکی این آثار را دریافت و تاروپود ساختاری آن‌ها را چون کارآگاه/منتقد شناسایی کرد.

ژاک پرک

رمان، در فاصله نویسنده تا خواننده زاده می‌شود

 

حذف؛ شکلی از آفرینش است. محدودیت، قید و اجبار، ضرورت ناشناخته‌ها و استثناها، بنیان‌های واقعی هنر روایی هستند. جایی که خواننده می‌تواند، به‌طور تمام و کمال وارد فضای کتاب بشود. این درباره داستان‌های تجربی است. آثاری که عمداً لکنت زبان دارند، یا عمداً از هم گسسته‌اند. اما نویسنده مقاله معتقد است خوانندگان داستان‌های متعارف نیز می‌توانند با متن تعامل داشته باشند. برای مثال رمان‌های متعارفی که راویان نامطمئن، رئالیسم جادویی، روش‌های چندآوایی و ارجاع به پایان‌های مبهم را به‌کار می‌گیرند، برای خواننده فضا به‌وجود می‌آورند. این خوانندگان، با تجربه‌ای قوی‌تر و ارتباط احساسی غنی‌تری پاداش می‌گیرند و چه کسی چنین پاداشی را از مطالعه‌ی یک کتاب نمی‌خواهد؟

سیری در آثار داستان‌نویسان کُرد

متنِ مخدوشِ منتقد

در هفته‌های گذشته کتابی با عنوان «سیری در آثار داستان‌نویسان کُرد؛ بختیار علی» از دکتر محمدرضا اصلانی توسط نشر ثالث به بازار کتاب ایران عرضه شد. اگرچه طرح جلد کتاب به‌ شکلی است که در وهله‌ی اول ترجمه بودن کتاب را به بیننده القا می‌‌کند اما کتاب، تالیفی درباب نقد و بررسی آثار رمان‌نویس کُرد است. پرسش‌های اصلی این یادداشت آن است که آیا مبانی نظری و تحلیلی مولف را می‌توان مبانی دقیق و قابل اطمینانی برای تحلیل رمان‌های بختیار علی برشمرد، و این‌که تا چه میزان منتقد توانسته است اصول و طرحی علمی برای تحلیل انتقادی رمان‌های وی لحاظ کند.

جهان مکتوب

ادبیاتِ تاریخ‌ساز

تغییر مسیر تاریخ اغلب به‌دنبال جرقه‌ای کوچک در ذهن انسان‌هایی اتفاق افتاده که پا از مرزهای معمول فراتر گذاشته‌اند. بنا به شواهدی که نویسنده کتاب را بر مبنای آن‌ها نوشته، این تغییر مسیر همواره به‌دنبال پیدایش اثری مکتوب و خوانده شدن آن اتفاق افتاده است. روش پوکنر در خلق این اثر استناد به ۱۶ متن بنیادین در طول تاریخ است که نویسنده در 16 فصل توضیح می‌دهد چطور این متون بنیادین تاریخ را ساخته‌اند.

کولاژ

درباره‌ی رمان نقل‌قول‌محور یا رمان کولاژ

در هنرهای تجسمی، کولاژ به عنوان فرمی از هنر پذیرفته شده است. نمونه‌های برجسته‌تر کولاژ را در سینمای مستند هم می‌توانیم ببینیم. اما چرا با وجود علاقه زیاد ما ایرانیان به فرم‌های تجربی و نوآوری‌های آوانگارد غرب، اثری از کولاژ در ادبیات‌مان نمی‌بینیم؟ تام کومیتا در دو مقاله به رمان کولاژ و منحصراً به چیزی که آن را رمان نقل‌قول‌محور می‌نامد پرداخته است و این پرونده تلاشی است در جهت روشن کردن این مفهوم در ادبیات جهانی به عنوان نوعی از هنر/ادبیات تجربی.

رمان نقل‌قول‌محور به جای رمان کولاژ (قسمت دوم)

بخش اول این مقاله به تاریخ ادبیات داستانی نقل‌قول‌محور و سوپرکات‌های ادبی در ادبیات غرب و در ادبیات کهن مشرق زمین می‌پرداخت. در بخش دوم تام کومیتا اصطلاحی جدید برای موضوع موردنظرش طرح می‌کند. او می‌گوید در شرایط فقدان اصطلاح مناسب و شکل‌گیری سنت، من می‌خواهم دو اصطلاح بدیل پیشنهاد کنم: «داستان نقل‌قول‌محور» و «سوپرکات ادبی» [اَبَر بُرِش ادبی]. این اصطلاح از ژانر دیگری وام گرفته شده است ــ از سوپر کات یوتیوب که طی آن یک ویدئو الگوهایی را از فیلم‌های سینمایی و تلویزیون جمع می‌کند و آن‌ها را از طریق مونتاژ تکرارشونده آرایش می‌دهد.

اتو فیکشن

Autofiction: تخیل یا زندگی واقعی؟

این روزها اتوفیکشن «autofiction» – زندگی‌نامه داستانی که عناصر سنتی رمان مانند پیرنگ و شخصیت‌پردازی را در هم می‌شکند – همه‌جا به چشم می‌خورد. این کتاب‌ها صرفاً از جزئیات خودزندگی‌نامه‌ای نویسندگانشان برای الهام گرفتن استفاده نمی‌کنند بلکه آن‌ها را برای برهم زدن و پیچیده کردن تجربه ما از داستان و سوبژکتیویته، برای یافتن راهی جدید برای توصیف واقعیت به کار می‌گیرند؛ آن هم در زمانی که به قول کتی در کرودو «صحبت‌کردن درباره حقیقت سخت است» و شاید نوشتن درباره آن حتی سخت‌تر هم باشد. الکس کلارک در مقاله‌ای که در تاریخ 23 ژوئن 2018 در گاردین منتشر شده نگاهی می‌اندازد به نویسندگانی که از زندگی خودشان در داستان‌هایشان آورده‌اند.

پوست در برابر پوست

مرعوب یک کلاسیک ادبی

«پوست در برابر پوست» پر است از اطلاعاتی درباره شرایط خلق رمان «جنایت و مکافات»، روزگار نگارش و انتشار آن، و تفسیرهای متنوعی که طی دهه‌های متوالی از آن به عمل آمده است. اما نویسنده یادداشت معتقد است جای یک چیز در این میان خالی است: نقد و نظر خود نویسنده کتاب و دیدگاه امروزین به این اثر کلاسیک قرن نوزدهمی. نگاه انتقادی در کتاب جایش خالی مانده است.

روایت پسامدرن

چهل‌تکه‌ی روایت‌

روایت‌شناسی از همان سال‌های ابتدای ظهورش -اواخر دهه‌ هفتاد میلادی- همواره مورد توجه و جدال خیل عظیمی از منتقدان ادبی و فرهنگی و البته فلاسفه بوده است. اما در اواسط دهه هشتاد رویکردهای «ساختارگرا» کمرنگ شد و «پساساختارگرایی» و نیز «نوتاریخ‌باوری» ظهور کرد. برای «مارک کوری» نویسنده‌ی کتابِ «نظریه‌ی روایت پسامدرن» مرگِ روایت‌شناسی چیزی جز تجربه‌ تغییری چشمگیر نبود که حاصل آن «تنوع‌بخشی، ساخت‌شکنی و سیاستمندی» برای نظریه‌ی روایت معاصر بود. اما این تغییر چشمگیر چگونه صورت گرفت؟ و در اصل چه چیزی در روایت‌شناسی تغییر کرد؟

زندگی شخصی شاعر شعر

هیچ هنری چون شعر الهام‌بخش تغییر نیست

شعر، چه برای نویسنده و چه برای خواننده در ارتباط با زندگی معنا‌ پیدا می‌کند. بهترین شعرها، آن‌هایی هستند که با صدای خاص و شخصی نویسندگان نوشته می‌شوند، نه آن‌هایی که فقط به‌عنوان شعر نوشته و ثبت شده‌اند. امروزه نیز شعر در ارتباط با زندگی است، همان‌طور که همواره بوده‌ است، خواه شما خواننده‌ی ثابت آن باشید یا نباشید. مردم اغلب در مواقع تغییرات، بیشتر به شعر رجوع می‌کنند. این روزها می‌توانند لحظات شاد یا غم‌انگیزی باشند، مانند تولد؛ مراسم خاک‌سپاری یا عروسی. شعر می‌تواند در لحظات سخت و طاقت‌فرسا، بیان سلیس و صریحی از احساسات را ارائه دهد.

کلید واژه های ادبیات جنایی

به ‌نام ادبیات، به ‌کام قانون

در تحلیل نهایی جان اسکاگز از برخی خرده‌ژانرهای ادبیات جنایی -چون داستان پلیسی، داستان معمایی، سبک کارآگاه خشن- در کتاب «کلیدواژه‌های ادبیات جنایی» می‌توان دریافت که ادبیات جنایی با توصیف جرم و جنایت و حل آن توسط دستگاه‌های قضایی دولت به شکلی نظم ایدئولوژیکی را برجسته می‌سازد که درنهایت «به کام قانون» است.  تحلیل‌های اسکاگز از این ژانر موجب می‌شود لایه‌های پنهان ایدئولوژیکی این آثار را دریافت و تاروپود ساختاری آن‌ها را چون کارآگاه/منتقد شناسایی کرد.

ژاک پرک

رمان، در فاصله نویسنده تا خواننده زاده می‌شود

 

حذف؛ شکلی از آفرینش است. محدودیت، قید و اجبار، ضرورت ناشناخته‌ها و استثناها، بنیان‌های واقعی هنر روایی هستند. جایی که خواننده می‌تواند، به‌طور تمام و کمال وارد فضای کتاب بشود. این درباره داستان‌های تجربی است. آثاری که عمداً لکنت زبان دارند، یا عمداً از هم گسسته‌اند. اما نویسنده مقاله معتقد است خوانندگان داستان‌های متعارف نیز می‌توانند با متن تعامل داشته باشند. برای مثال رمان‌های متعارفی که راویان نامطمئن، رئالیسم جادویی، روش‌های چندآوایی و ارجاع به پایان‌های مبهم را به‌کار می‌گیرند، برای خواننده فضا به‌وجود می‌آورند. این خوانندگان، با تجربه‌ای قوی‌تر و ارتباط احساسی غنی‌تری پاداش می‌گیرند و چه کسی چنین پاداشی را از مطالعه‌ی یک کتاب نمی‌خواهد؟

سیری در آثار داستان‌نویسان کُرد

متنِ مخدوشِ منتقد

در هفته‌های گذشته کتابی با عنوان «سیری در آثار داستان‌نویسان کُرد؛ بختیار علی» از دکتر محمدرضا اصلانی توسط نشر ثالث به بازار کتاب ایران عرضه شد. اگرچه طرح جلد کتاب به‌ شکلی است که در وهله‌ی اول ترجمه بودن کتاب را به بیننده القا می‌‌کند اما کتاب، تالیفی درباب نقد و بررسی آثار رمان‌نویس کُرد است. پرسش‌های اصلی این یادداشت آن است که آیا مبانی نظری و تحلیلی مولف را می‌توان مبانی دقیق و قابل اطمینانی برای تحلیل رمان‌های بختیار علی برشمرد، و این‌که تا چه میزان منتقد توانسته است اصول و طرحی علمی برای تحلیل انتقادی رمان‌های وی لحاظ کند.

جهان مکتوب

ادبیاتِ تاریخ‌ساز

تغییر مسیر تاریخ اغلب به‌دنبال جرقه‌ای کوچک در ذهن انسان‌هایی اتفاق افتاده که پا از مرزهای معمول فراتر گذاشته‌اند. بنا به شواهدی که نویسنده کتاب را بر مبنای آن‌ها نوشته، این تغییر مسیر همواره به‌دنبال پیدایش اثری مکتوب و خوانده شدن آن اتفاق افتاده است. روش پوکنر در خلق این اثر استناد به ۱۶ متن بنیادین در طول تاریخ است که نویسنده در 16 فصل توضیح می‌دهد چطور این متون بنیادین تاریخ را ساخته‌اند.

کولاژ

درباره‌ی رمان نقل‌قول‌محور یا رمان کولاژ

در هنرهای تجسمی، کولاژ به عنوان فرمی از هنر پذیرفته شده است. نمونه‌های برجسته‌تر کولاژ را در سینمای مستند هم می‌توانیم ببینیم. اما چرا با وجود علاقه زیاد ما ایرانیان به فرم‌های تجربی و نوآوری‌های آوانگارد غرب، اثری از کولاژ در ادبیات‌مان نمی‌بینیم؟ تام کومیتا در دو مقاله به رمان کولاژ و منحصراً به چیزی که آن را رمان نقل‌قول‌محور می‌نامد پرداخته است و این پرونده تلاشی است در جهت روشن کردن این مفهوم در ادبیات جهانی به عنوان نوعی از هنر/ادبیات تجربی.

رمان نقل‌قول‌محور به جای رمان کولاژ (قسمت دوم)

بخش اول این مقاله به تاریخ ادبیات داستانی نقل‌قول‌محور و سوپرکات‌های ادبی در ادبیات غرب و در ادبیات کهن مشرق زمین می‌پرداخت. در بخش دوم تام کومیتا اصطلاحی جدید برای موضوع موردنظرش طرح می‌کند. او می‌گوید در شرایط فقدان اصطلاح مناسب و شکل‌گیری سنت، من می‌خواهم دو اصطلاح بدیل پیشنهاد کنم: «داستان نقل‌قول‌محور» و «سوپرکات ادبی» [اَبَر بُرِش ادبی]. این اصطلاح از ژانر دیگری وام گرفته شده است ــ از سوپر کات یوتیوب که طی آن یک ویدئو الگوهایی را از فیلم‌های سینمایی و تلویزیون جمع می‌کند و آن‌ها را از طریق مونتاژ تکرارشونده آرایش می‌دهد.