برچسب: بهرام بیضایی

در ادبیات فارسی معاصر چهره‌های تأثیرگذاری هستند که هرکدام به علتی مطرح و ماندگار شده‌اند. وینش قصد دارد هر ماه با عنوان «قلم ماندگار» پرونده‌ای برای یکی از این نویسندگان تهیه کند. اولین پرونده این مجموعه به بهرام بیضایی اختصاص دارد.

به گمان من، نقطه‌ی آغاز در هر گونه تحليل از آثار بهرام بيضايی و اساسا جهان‌بينی او، پيوند گوهرين‌اش با مفهوم دانایی و جنگ با جهل از طریق کسب و انتقال دانش به‌مدد زبان است. عشق به پژوهش و خواندن و نوشتن به طور بنيادين در بيضايی وجود دارد و او خود، آن را باروَر نيز می‌کند، و بیراه نيست که به توانی چنين يکّه در نگارش هر گونه نوشته و نثر و گفت‌وگويی می‌رسد.

تقوایی می‌دانست که تصویر، اگر از روح تهی شود، جز آینه‌ی ابتذال نخواهد بود. و ما اکنون، در آینه‌ی سینمای خویش، نه انسان را می‌بینیم و نه حقیقت را — فقط بازتابی از چهره‌های بی‌فکر، دیالوگ‌های بی‌درک، و قاب‌هایی که برای فروختن زاده شده‌اند، نه برای دیدن.

نقد ماندگار فرصتی است برای معرفی نقدنویسان ایرانی. در این بخش هربار یکی از چهره‌های نقد ادبیات فارسی را با نمونه‌هایی از نقدهای ماندگارش معرفی می‌کنیم. آشنایی با افرادی که در این مسیر گام برداشتند و خواندن نقدهای ایرانی، می‌تواند ارائه‌دهنده تجربیاتی باشد که مسیر نقدنویسی را روشن نگه دارد؛ زیرا نقد یکی از راه‌های شناخت، روشنگری و تغییر است. دومین پرونده نقد ماندگار به معرفی رضا براهنی اختصاص دارد.

متنی که پیش روی شماست، نقد رضا براهنی درباره‌ی نمایشنامه‌ی «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی است که در زمستان 1370 در کتاب روشن به کوشش حمید مجد به چاپ رسیده. رضا براهنی در این یادداشت کتاب مرگ یزدگرد را از منظر زبانشناسی مورد بررسی قرار می‌دهد. او بر این باور است که اگر در یک تراژدی امروزین، می‌خواهیم از گذشته زبان استفاده کنیم، باید روش باستان‌شناختی ادبی را کنار بگذاریم، به دنبال بازآفرینی گذشته و یا مرمت زبان گذشته برای استفاده امروز نباشیم، بلکه آن زبان را با ریشه‌های خلاقه امروزین، در کنار زبان امروز، به طور طبیعی قرار دهیم.

در سالی که گذشت وینش هر ماه پرونده‌ای با عنوان قلم ماندگار منتشر کرد. در این پرونده‌ها هر بار یک چهره معاصر را که با قلمش طرح یا نگاه ویژه‌ای در ادبیات ایران آفریده، معرفی کردیم.

بیست و یکم شهریور ماه در تقویم رسمی ایران «روزِ ملی سینما» نام گرفته است؛ همان سینمایی که باوجود محدودیت‌ها و تنگ‌نظری‌ها، مهمترین جلوه‌گاه هویت ایرانی در عرصه فرهنگ و هنر بوده است. پسوند «ملی» ذهن را ناخودآگاه به «هویت ملی» می‌رساند. اما هویت ملی چیست و چگونه می توانیم ردپای آن را در آثار فیلمسازان شاخص ایران پیدا کنیم؟ شاید هویت ملی از آن مفاهیم پیچیده و چند بُعدی باشد که نتوانیم به سادگی تعریفش کنیم؛ اما مثلاً می‌توانیم جلوه های آنرا در فیلمهای علی حاتمی و عشق بی‌پایانش به فرهنگ و آداب و رسوم ایرانی سراغ بگیریم. در این پرونده سعی داریم به بهانه روز سینما مفهوم هویت ملی را در آثار چند تن از فیلمسازان شاخص ایرانی ردیابی کنیم. این دفتر تنها ادای دینِ مختصری است به این هنرمندان هویت‌ساز، با ذکر این نکته که برای هریک باید پرونده‌ای ویژه تدارک دید.

حالا که «روز ملی سینما» داریم سعی می‌کنیم تعریفی از سینمای ملی هم بدست دهیم که در فردای تاریخ روسفید باشیم. در این مقاله می‌کوشیم عناصر و مولفه‌های سینمای ملی ایران را خیلی مختصر و مفید تشریح کنیم. بدیهی است شرح مبسوط این مقولات نیازمند تالیف کتاب است و در یک مقاله ژورنالیستی نمی‌گنجد. همچنین به فیلمسازانی که در محدوده سینمای ملی آثار ماندگاری از خود به جا گذاشته‌اند، می‌پردازیم  و در پایان چند فیلم شاخص این سینما را نیز معرفی می‌کنیم.