برچسب: ادبیات کهن

فردوسی‌خوانی

درباره «فردوسی‌خوانی»: چرا شاهنامه آخرش خوشه؟

در پایان ماه گذشته صدوهفتادونهمین و آخرین قسمت پادکست «فردوسی‌خوانی» ــ مرگ یزدگرد ــ هم منتشر شد و کار بزرگ امیر خادم، استاد جوان ادبیات تطبیقی به پایان رسید. کاری که به صورت منظم و هفتگی از اسفند ۱۳۹۶ تا همین مرداد ۱۴۰۰ ادامه داشت. در هر قسمت پادکست خادم ابیات شاهنامه را برای شنونده می‌خواند و بین بخش‌های نسبتاً طولانی اصل متن شاهنامه، توضیحاتی درباره‌ی اتفاقات و معنی کلمات و یادآوری حضور شخصیت‌ها در قسمت‌های دیگر و گاهی تفسیر ارائه می‌کرد، طوری که شنونده هم اصل متن شاهنامه را تجربه می‌کند و هم با فهمیدن ماجراها جلو می‌رود تا خسته نشود و «خواندن» را نیمه‌کاره رها نکند. یک کار فرهنگیِ آرام و بدون جنجال.

مثنوی

پنج بازنویسی باکیفیت برای کودکان از مثنوی مولوی

مثنوی معنوی در گذر زمان نشان داده بارها می‌تواند بازنویسی و به شکل‌های گوناگون برای کودکان و نوجوانان عرضه شود. نمونه‌های بازنویسی حکایت‌های مثنوی در بازار کتاب کم نیست، اما برای معرفی ادبیات کهن ایران به کودکان و نوجوانان نباید مخاطبان را دست کم گرفت. آثاری که نویسندگانِ آن صرفا با بازنویسی حکایت به شکل ساده تصور کرده‌اند که مخاطب هم با ادبیات کهن آشنا می‌شود و هم مشتاق می‌شود تا اثر اصلی را بخواند کم نیستند. در این یادداشت برای انتخاب کتاب‌هایی که بر اساس مثنوی نوشته شده‌اند، تلاش کردم تا بازنویسی‌های موفق را به معرفی کنم، هرچند فرصت نیست تا به ضعف‌های این کتاب‌ها اشاره کنم.

حافظ شیرازی

سارق ادبی یا شاعر؟!

«بهره‌مندی شاعران از شاعران» پژوهشی است که ذهن شاعر را با این چالش روبه رو می‌کند که تا چه میزان مجاز به بهره‌مندی از تجارب پیشینیان است!  فلاح‌میبدی برای این پژوهش چالش‌برانگیز محدوده زمانی از خواجوی کرمانی تا عبدالرحمن جامی را انتخاب کرده‌است. بازه زمانی که گل‌سرسبد شاعران ایرانی؛ حافظ شیرازی نیز در آن می‌زیسته است.

 

 

فرهنگ شیطان

پیش از من و تو عبیدزاکانی‌ای بوده است!

آمبروز بیرس طنزنویس آمریکایی با طنزی همراه با بدبینی خالص، اولین بار واژه‌نامه‌اش برای آدم‌های بدبین را به صورت پاورقی در مجله‌ای هفتگی منتشر کرد و بازخوردهای مثبت باعث شد آن را به شکل کتاب منتشر کند. در این واژه‌نامه‌ی انتقادی او لغات مثبت را با معانی منفی و لغات منفی را با معانی مثبت آورده است. اما سال‌ها پیش از او عبید زاکانی هم در ادبیات فارسی چنین لغت‌نامه‌ای به طنز منتشر کرده است. شباهت‌های کار بیرس در فرهنگ شیطان با کار عبید زاکانی در رساله تعریفات و تعریفات ملا دو پیازه موضوع این یادداشت است.

شاهنامه

جدال روایت‌ها

آیا رستمِ شاهنامه همان سورن تاریخی است؟ کتاب دکتر ساقی گازرانی فراتر از پاسخ به این سوال به کارکرد مجموعه حماسه‌های سیستانی در کنار تاریخ ملی ایران می‌پردازد. او روی گسل میان روایت‌های پهلوانانه و شاهانه در شاهنامه و سایر مجموعه‌های حماسی دست می‌گذارد. حماسه‌هایی که معمولا به دلیل ارزش‌های ادبی پایین‌تر نسبت به شاهنامه کنار گذاشته شده‌اند و ثانویه تشخیص‌شان داده‌اند. گازرانی نشان می‌دهد چگونه ساسانیان تلاش کرده‌اند تاریخ سلسله پیش از خود را کمرنگ جلوه دهند و چگونه این تاریخ در قالب روایت‌های پهلوانانه خاندان رستم در شاهنامه باقی مانده است.

وصف طعام

عاشقانه‌های یک شاعر در باب اطعمه و اشربه ایرانی!

تصور بکنید در دوره‌ای که شاعران در سرودن اشعار عاشقانه و عارفانه گوی سبقت را از یکدیگر می‌ربودند، شاعری پیدا بشود که خلاف موج حرکت کند و به جای هم‌طریقت شدن با سایرین به مزاح با اشعار عارفانه و عاشقانه بپردازد آن‌هم نه به شیوه عبیدزاکانی و با پرداختن به موضوعات اساسی و سیاسی بلکه با پرداختن به یکی از شکمی‌ترین و نازل‌ترین نیازهای آدمیزاد یعنی نیاز به خوردن و آشامیدن! آن‌جاست که کلماتی مثل «روی دوست»، «بند گیسو»، «سر موی» و «خال یار» جای خود را در شعر فارسی به «بوی قیمه»، «روی مزعفر»، «گوش معده» و «نوای قلیه» می‌دهد!

شاهنامه فردوسی

مینیاتور و شعر: داستان زال و رودابه

داستان زال و رودابه از داستان‌هایی است که مورد علاقه نگارگران هنر سنتی ایران بوده است. در این نگاره قصر رودابه به صورت عمارت چندطبقه باشکوهی تصویر شده به همراه باغی سرسبز، آلاچیق، ایوانی بزرگ و نمایی زاویه‌دار که با کاشی‌کاری‌های زیبایی تزیین شده است. رودابه را می‌بینیم که با موهایی بلند در بالای قصر ایستاده و از زال می‌خواهد از موهای او به جای نردبان استفاده کند. این ویدئو از طرف گروه رسانه‌ای «حرفه هنرمند» برای بازنشر در اختیار سایت وینش قرار داده شده است.

شاهنامه فردوسی

شرح ابیات داستان زال و رودابه

تصحیح جدید دکتر مهری بهفر از شاهنامه که همراه با شرح یک‌یک ابیات و ریشه‌شناسی لغات شاهنامه انجام می‌گیرد کاری بزرگ است که تا به این جا پنج مجلد از آن (از ابتدا تا داستان رستم و سهراب) منتشر شده است. این ویدئو برای انتشار از طرف «حرفه هنرمند» در اختیار سایت وینش قرار داده شده است.

سفرنامه

«مجموعه‌ی بازخوانی متون»‌ و تازه‌ترین کتابش: سفرنامه‌ی ناصرِخسرو

سفرنامه‌ی ناصرِخسرو دهمین کتاب از «مجموعه‌ی بازخوانی متون»‌ است. هر کتاب‌ این مجموعه شامل یکی از متون نثر کهن فارسی است، با مقدمه و ویرایش جعفر مدرس‌صادقی. کار مدرس‌صادقی «تصحیح متن» نیست، چون مبنای کار او نه نسخه‌های خطی که معتبرترین چاپ‌های متون است. بازنویسی و تلخیص هم نیست، اما با «عین متن» هم فرق دارد و جایگزین چاپ‌های اصلی نمی‌شود، به‌ویژه برای تحقیق و استناد. آیا این کتاب جدید، همان‌طور که ادعا شده، برای خوانندگان غیرحرفه‌یی مفید واقع می‌شود؟

فردوسی‌خوانی

درباره «فردوسی‌خوانی»: چرا شاهنامه آخرش خوشه؟

در پایان ماه گذشته صدوهفتادونهمین و آخرین قسمت پادکست «فردوسی‌خوانی» ــ مرگ یزدگرد ــ هم منتشر شد و کار بزرگ امیر خادم، استاد جوان ادبیات تطبیقی به پایان رسید. کاری که به صورت منظم و هفتگی از اسفند ۱۳۹۶ تا همین مرداد ۱۴۰۰ ادامه داشت. در هر قسمت پادکست خادم ابیات شاهنامه را برای شنونده می‌خواند و بین بخش‌های نسبتاً طولانی اصل متن شاهنامه، توضیحاتی درباره‌ی اتفاقات و معنی کلمات و یادآوری حضور شخصیت‌ها در قسمت‌های دیگر و گاهی تفسیر ارائه می‌کرد، طوری که شنونده هم اصل متن شاهنامه را تجربه می‌کند و هم با فهمیدن ماجراها جلو می‌رود تا خسته نشود و «خواندن» را نیمه‌کاره رها نکند. یک کار فرهنگیِ آرام و بدون جنجال.

مثنوی

پنج بازنویسی باکیفیت برای کودکان از مثنوی مولوی

مثنوی معنوی در گذر زمان نشان داده بارها می‌تواند بازنویسی و به شکل‌های گوناگون برای کودکان و نوجوانان عرضه شود. نمونه‌های بازنویسی حکایت‌های مثنوی در بازار کتاب کم نیست، اما برای معرفی ادبیات کهن ایران به کودکان و نوجوانان نباید مخاطبان را دست کم گرفت. آثاری که نویسندگانِ آن صرفا با بازنویسی حکایت به شکل ساده تصور کرده‌اند که مخاطب هم با ادبیات کهن آشنا می‌شود و هم مشتاق می‌شود تا اثر اصلی را بخواند کم نیستند. در این یادداشت برای انتخاب کتاب‌هایی که بر اساس مثنوی نوشته شده‌اند، تلاش کردم تا بازنویسی‌های موفق را به معرفی کنم، هرچند فرصت نیست تا به ضعف‌های این کتاب‌ها اشاره کنم.

حافظ شیرازی

سارق ادبی یا شاعر؟!

«بهره‌مندی شاعران از شاعران» پژوهشی است که ذهن شاعر را با این چالش روبه رو می‌کند که تا چه میزان مجاز به بهره‌مندی از تجارب پیشینیان است!  فلاح‌میبدی برای این پژوهش چالش‌برانگیز محدوده زمانی از خواجوی کرمانی تا عبدالرحمن جامی را انتخاب کرده‌است. بازه زمانی که گل‌سرسبد شاعران ایرانی؛ حافظ شیرازی نیز در آن می‌زیسته است.

 

 

فرهنگ شیطان

پیش از من و تو عبیدزاکانی‌ای بوده است!

آمبروز بیرس طنزنویس آمریکایی با طنزی همراه با بدبینی خالص، اولین بار واژه‌نامه‌اش برای آدم‌های بدبین را به صورت پاورقی در مجله‌ای هفتگی منتشر کرد و بازخوردهای مثبت باعث شد آن را به شکل کتاب منتشر کند. در این واژه‌نامه‌ی انتقادی او لغات مثبت را با معانی منفی و لغات منفی را با معانی مثبت آورده است. اما سال‌ها پیش از او عبید زاکانی هم در ادبیات فارسی چنین لغت‌نامه‌ای به طنز منتشر کرده است. شباهت‌های کار بیرس در فرهنگ شیطان با کار عبید زاکانی در رساله تعریفات و تعریفات ملا دو پیازه موضوع این یادداشت است.

شاهنامه

جدال روایت‌ها

آیا رستمِ شاهنامه همان سورن تاریخی است؟ کتاب دکتر ساقی گازرانی فراتر از پاسخ به این سوال به کارکرد مجموعه حماسه‌های سیستانی در کنار تاریخ ملی ایران می‌پردازد. او روی گسل میان روایت‌های پهلوانانه و شاهانه در شاهنامه و سایر مجموعه‌های حماسی دست می‌گذارد. حماسه‌هایی که معمولا به دلیل ارزش‌های ادبی پایین‌تر نسبت به شاهنامه کنار گذاشته شده‌اند و ثانویه تشخیص‌شان داده‌اند. گازرانی نشان می‌دهد چگونه ساسانیان تلاش کرده‌اند تاریخ سلسله پیش از خود را کمرنگ جلوه دهند و چگونه این تاریخ در قالب روایت‌های پهلوانانه خاندان رستم در شاهنامه باقی مانده است.

وصف طعام

عاشقانه‌های یک شاعر در باب اطعمه و اشربه ایرانی!

تصور بکنید در دوره‌ای که شاعران در سرودن اشعار عاشقانه و عارفانه گوی سبقت را از یکدیگر می‌ربودند، شاعری پیدا بشود که خلاف موج حرکت کند و به جای هم‌طریقت شدن با سایرین به مزاح با اشعار عارفانه و عاشقانه بپردازد آن‌هم نه به شیوه عبیدزاکانی و با پرداختن به موضوعات اساسی و سیاسی بلکه با پرداختن به یکی از شکمی‌ترین و نازل‌ترین نیازهای آدمیزاد یعنی نیاز به خوردن و آشامیدن! آن‌جاست که کلماتی مثل «روی دوست»، «بند گیسو»، «سر موی» و «خال یار» جای خود را در شعر فارسی به «بوی قیمه»، «روی مزعفر»، «گوش معده» و «نوای قلیه» می‌دهد!

شاهنامه فردوسی

مینیاتور و شعر: داستان زال و رودابه

داستان زال و رودابه از داستان‌هایی است که مورد علاقه نگارگران هنر سنتی ایران بوده است. در این نگاره قصر رودابه به صورت عمارت چندطبقه باشکوهی تصویر شده به همراه باغی سرسبز، آلاچیق، ایوانی بزرگ و نمایی زاویه‌دار که با کاشی‌کاری‌های زیبایی تزیین شده است. رودابه را می‌بینیم که با موهایی بلند در بالای قصر ایستاده و از زال می‌خواهد از موهای او به جای نردبان استفاده کند. این ویدئو از طرف گروه رسانه‌ای «حرفه هنرمند» برای بازنشر در اختیار سایت وینش قرار داده شده است.

شاهنامه فردوسی

شرح ابیات داستان زال و رودابه

تصحیح جدید دکتر مهری بهفر از شاهنامه که همراه با شرح یک‌یک ابیات و ریشه‌شناسی لغات شاهنامه انجام می‌گیرد کاری بزرگ است که تا به این جا پنج مجلد از آن (از ابتدا تا داستان رستم و سهراب) منتشر شده است. این ویدئو برای انتشار از طرف «حرفه هنرمند» در اختیار سایت وینش قرار داده شده است.

سفرنامه

«مجموعه‌ی بازخوانی متون»‌ و تازه‌ترین کتابش: سفرنامه‌ی ناصرِخسرو

سفرنامه‌ی ناصرِخسرو دهمین کتاب از «مجموعه‌ی بازخوانی متون»‌ است. هر کتاب‌ این مجموعه شامل یکی از متون نثر کهن فارسی است، با مقدمه و ویرایش جعفر مدرس‌صادقی. کار مدرس‌صادقی «تصحیح متن» نیست، چون مبنای کار او نه نسخه‌های خطی که معتبرترین چاپ‌های متون است. بازنویسی و تلخیص هم نیست، اما با «عین متن» هم فرق دارد و جایگزین چاپ‌های اصلی نمی‌شود، به‌ویژه برای تحقیق و استناد. آیا این کتاب جدید، همان‌طور که ادعا شده، برای خوانندگان غیرحرفه‌یی مفید واقع می‌شود؟