دسته بندی: تاریخ

زبان از کجا آمده است؟ چگونه می‌توان تنوع زبان‌هایی را که در سراسر جهان صحبت می‌شوند توضیح داد؟ کارکرد اسطوره آن است که به پرسش‌هایی از این دست پاسخ دهد. پرسش‌هایی که انسان‌ها درباره‌ی خاستگاه خود می‌پرسند.

کشف نفت اتفاق مهمی در سرنوشت ایران بود. بخشی از ادبیات داستانی ما هم به گونه پتروفیکشن اختصاص دارد؛ ژانری که موضوعاتش پیرامون نفت و تأثیرات آن در زندگی اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و زیست‌محیطی است. شاید در آینه این آثار بیشتر با تأثیر این طلای سیاه در بلاهای روزگارمان آشنا شویم.

خوب است که بسیار تاریخ بخوانیم، ولی چگونه؟ و چه تفاوتی ایجاد می‌کند؟ پیشنهاد می‌کنم «از منظر منافع ملی» به جنبش جنگل بنگریم. اگر با نگاهی گسترده و با توجه به قدرت‌های فعال در جهان، جنگ‌ها، ارزش‌ها و مفهوم‌هایی که تازه معرفی شده‌اند، جنبش جنگل را در یک زمانه گذار دودمانی با مصائبی که مردم با آن درگیر بودند (مثل اشغال، قحطی و بیماری) نگاه کنیم، آیا روایت ما از آن اتفاقات تغییر خواهد کرد؟ بیایید یک بار دیگر به منابع مراجعه کنیم.

سعدی به جای آن‌که بخواهد مهارت‌های کلامی و ادبی خود را به رخ مخاطبان بکشد، تلاش کرد تا حکمت و ارزش‌های اجتماعی را در حوزۀ عمومی رواج دهد. وضوح در برخی از این روایت‌ها به گونه‌ای است که مخاطب عام آن را به مثابه یک متن آموزشی می‌بیند و از خیال‌انگیزی متن‌های ادبی فاصله می‌گیرد.

در آذر سال 1322شمسی سران متفقین تصمیم به برگزاری دیداری در تهران گرفتند که بر سرنوشت جنگ جهانی دوم تأثیر داشت. نیروهای آلمان در تدارک عملیاتی با نام «پرش بلند» برای ترور سران سه کشور بودند. عملیاتی که ناکام ماند اما اسناد باقی مانده از آن فرصتی برای روایت‌های داستانی از این ماجرا فراهم کرد.

بابک محمدی در این داستان، سورن را به داخل قلعه‌ای می‌برد که در آن کتابخانه‌ای است از نسخه‌های قدیمی؛ نسخه‌هایی که در تاریخ ثبت نشده‌اند. فضایی عجیب با طومارها و بوی کاغذ کهنه که گویا قرن‌هاست دستی آنها را لمس نکرده. سورن در اولین برخوردش با کتاب‌ها، وقتی انگشتانش عطف خاک‌گرفته‌ی آنها را لمس می‌کند، ناخودآگاه کتاب جمهور افلاطون را بیرون می‌کشد. طوری که انگار کتاب است که او را انتخاب کرده. با باز شدن کتاب و خواندن چند سطر اول است که جادوی اصلی رخ می‌دهد…

طبق معمول هر سال به مناسبت سال نوی میلادی به سراغ ارمنیان می‌رویم و به جنبه‌ای از زیست اجتماعی آنها و اثری که بر فرهنگ ایران‌زمین داشتند می‌پردازیم. این بار سراغ قصه‌های نویسندگان ارمنی رفته‌ایم، قصه‌هایی که زبان برخی از آنها ارمنی است و بعد از ترجمه بررسی شده و زبان برخی دیگر نیز از ابتدا فارسی بوده است. در این پرونده آثار هوهانس تومانیان، الکساندر شیروانزاده، زویا پیرزاد، روبرت صافاریان و آراز بارسقیان معرفی شده‌اند.

سریال پهلوانان نمی‌میرند (۱۳۷۶) ساخته حسن فتحی، یکی از نخستین تجربه‌های جدی او در عرصه کارگردانی تلویزیونی است که توانست نامش را به‌عنوان فیلم‌سازی صاحب‌سبک تثبیت کند. این مجموعه با تلفیق فضای تاریخی دوران قاجار و داستانی جنایی، نه تنها مخاطبان عام را جذب کرد، بلکه توجه منتقدان را نیز به خود جلب نمود. اهمیت این سریال در آن است که برای نخستین بار در تلویزیون ایران، مفهوم پهلوانی به‌عنوان یک ارزش اخلاقی و اجتماعی در قالبی معمایی و دراماتیک بازآفرینی شد.

نقد اسطوره‌ای می‌کوشد تا اسطوره‌های فرهنگیِ نهفته در بطن آثار ادبی را آشکار سازد. از آنجا که بسیاری از این اسطوره‌ها نیازمند پرداختی ژرف‌تر و کامل‌ترند و حضورشان بعضا در زیر لایه‌های متن نهفته است و بررسی و واکاوی آنها به درک بهتر زیر لایه‌های متن و به سطح آوردن آنچه در دل داستان پنهان است کمک می‌کند، و این واکاوی و بررسی بدون رجوع به نقد اسطوره‌ای ممکن نیست، از همین رو اهمیت نقد اسطوره‌ای بیش از پیش به ما یادآوری می‌شود.