دسته بندی: داستان کوتاه

در میان انبوه کتاب‌هایی که هر سال از سوی نویسندگان شناخته‌شده و پرمخاطب منتشر می‌شود، گاه مجموعه‌ای منتشر می‌شود که نه از سر شهرت، بلکه از سر ضرورت به بازار می‌آید؛ ضرورتِ شنیده شدن صداهایی که سال‌هاست در حاشیه مانده‌اند. «وقتی باغستان دور ما می‌گشت» یکی از همین کتاب‌هاست؛ مجموعه‌ای شامل ده داستان کوتاه از نویسندگان قزوین که به کوشش مها دیبا گردآوری و توسط نشر عینک منتشر شده است. داستان‌ها در قزوین اتفاق می‌افتند و در جای جای آنها به مکان‌ها و فرهنگ و آداب رسوم این خطه اشاراتی می‌رود.

“عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ/قرآن ز بر بخوانی در چارده روایت” بیتی که در طلیعه کتاب و بعد از تقدیم آن به مادر نویسنده اولین مواجهه ما کتاب است که وعده کتابی عاشقانه، شاعرانه به خواننده می‌دهد. اما در روزگار و زندگی پیچیده ما جایگاه ارتباطات عاشقانه چیست و این ارتباطات چگونه توصیف می‌شوند. با سیزده داستان کوتاه روبرو هستیم که روایت سیزده رابطه را برای ما بازگو می‌کند. روابطی کمی مدرن، کمی ایرانی، کمی سنتی، کمی عجیب،…

نوشتن درباره‌ی دوران خفقان مائو معمولاً با لحنی تراژیک و مرثیه‌وار همراه است؛ انگار تنها راه روایت آن سال‌ها، ثبت رنج و سرکوب است. اما مو یان در «گوساله و دونده‌ی دو استقامت» مسیر دیگری را انتخاب می‌کند: شکستن هیبت ترس از طریق طنز، سوءتفاهم و بی‌نظمی زندگی روزمره. در جهان او، مقاومت الزاماً در قالب مبارزه‌ی سیاسی یا قهرمانی ایدئولوژیک ظاهر نمی‌شود. شخصیت‌هایش نه انقلابی‌اند و نه متفکران بزرگ معترض؛ آن‌ها بیشتر آدم‌هایی‌اند که سعی می‌کنند زیر فشار نظامی که می‌خواهد تا خصوصی‌ترین لایه‌های زندگی را کنترل کند، «خودشان باقی بمانند». همین تلاش غریزی برای حفظ فردیت، به مهم‌ترین نیروی مقاومت در این اثر مو یان تبدیل می‌شود.

ریموند کارور در یکی از تحسین‌شده‌ترین داستان‌هایش، ما را به تماشای فروپاشی تدریجی تعاریف کلاسیک از عشق می‌برد. جایی که از میان کلمات ساده، طرحواره‌های درمان‌نشده انسانی قد علم می‌کنند تا بپرسند: آنچه به نام عشق می‌زییم، چقدر اصیل است و چقدر تکرار ملال‌آور زخم‌های گذشته است؟

مجموعه ‌داستان قهوه‌چی چمن‌سلطان نوشته فرهاد کشوری از جمله آثاری است که بیش از هر چیز با شیوه‌ی سازمان‌دهی زبان و ساختار روایی‌اش معنا تولید می‌کند. این مجموعه شامل سیزده داستان کوتاه است که در سالها‌ی مختلف نوشته شده‌اند. این مجموعه را می‌توان نمونه‌ای برجسته از داستان‌نویسی‌ای دانست که وفادار به امکانات درونی فرم است: روایتی که کمتر بر عناصر آشکار کنش، یا بازنمایی مستقیم واقعیت بیرونی متکی است و بیشتر بر «چگونگیِ بازنمایی» و «نحوه‌ی دیدن» تأکید دارد.

کتاب «چگونه با ماهی قزل‌آلا سفر کنیم؟» نوشته اومبرتو اکو، فیلسوف و نشانه‌شناس مشهور ایتالیایی، مجموعه‌ای است از جستارها و طنزهای او درباره زندگی مدرن، فناوری‌های روز و مسائل اجتماعی. این کتاب عمدتاً با زبان طنز و نگاه انتقادی، پدیده‌هایی مانند اینترنت، تلویزیون، تلفن همراه و ارتباطات مدرن را برای مخاطب تصویر می‌کند و در قالب نامه‌هایی خطاب به نوه‌اش نوشته شده است.‌

هوشنگ گلشیری در اوایل دهه 50 شمسی رمانی با نام کریستین و کید نوشت. درباره این رمان نقدهای موافق و مخالف بسیاری تاکنون مطرح شده اما در سال‌ 1351 محمدعلی سپانلو نقدی بر این کتاب نوشت که گویا بر خوانندگان اثر تأثیرگذار بوده. این نقد بعدها در کتاب مجموعه مقالات سپانلو درباره ادبیات و زندگی بازنشر شد.

‌‌«کارگر و پرنده» مجموعه‌ای کوچک و خواندنی است که با هجرت‌ها و دوری‌ها، با مرگ که گاهی خودخواسته می‌شود و با جان‌کندن آدم‌هایش برای درآوردن روزی، حس و حالی دلگیر و محزون دارد. بااین‌حال، نویسنده می‌داند که چگونه خواننده را به دهلیزهای دیگر زندگی به سوی آواز و نوا، به دنیای قصه‌ها و فیلم‌های قدیمی، به یاد عشق‌های ماندنی و به پای بنفشه‌های کوهی بکشاند و بار دیگر نشان دهد که دنیا همیشه هم جای بدی نبوده است.

سوگ، اگرچه جریان زندگی را کند و سنگین می‌کند، اما همزمان فرصتی است برای بازسازی هویت، پذیرش فقدان و ادغام خاطره در زندگی جاری. خاطره و اندوه، درست مانند کفش‌ها و دفترها در داستان «کفاشی خوش‌قدم»، هم نشانه فقدان‌اند و هم وسیله‌ای برای حفظ پیوند با کسی که دیگر در میان ما نیست.

کتاب طاعون ارغوانی (ترجمه‌ی دکتر محمد مجلسی از کتاب  Histoires des siecles futurs)، شامل پنج داستان کوتاه است که بر خلاف کارهای بیشتر شناخته‌شده‌ی جک لندن، حیوانات در آن نقش اصلی را ندارند. داستان‌هایی که در آینده می‌گذرند، با نگاهی تلخ و نامطمئن به آنچه که از علم و تکنولوژی نویافته انتظار می‌رود. این داستان‌ها در سال‌های ۱۹۰۶ تا ۱۹۱۲ نوشته شده‌اند، دهه‌ی پایانی زندگی کوتاه جک لندن.