طنزپردازان و اسم های مستعارشان

داشتن اسم مستعار برای نویسندگان پدیده‌ای غریب نیست و بین نویسندگان بسیاری رایج بوده است. اما داشتن اسم مستعار برای طنزنویسان مثل یک سنت نانوشته از قدیم، به‌ویژه زمان رواج نشریات در ایران (و بالطبع ستون‌ها و نشریات طنز) وجود داشته است. کتاب طنزپردازان و اسم‌های مستعارشان به همین موضوع پرداخته.

محمدرضا اصلانی در مقدمه کتاب ضمن اینکه این موضوع را یکی از درخشان‌ترین جلوه‌های طنز در ادبیات فارسی می‌شمارد، دلایلی هم برای آن می‌آورد؛ از میل به ناشناخته ماندن به دلایل شغلی، خانوادگی یا مالی تا مسائل سیاسی و ادبی.

زیرعنوان کتاب «دانشنامه تحلیلی کوچک» است و به همین دلیل دو بخش اول کتاب به اطلاعات و مسائل نظری اختصاص دارد.

در بخش اول با نام «اسم و اسم‌گذاری در نزد ملت‌ها و فرهنگ‌ها» تاریخچه‌ای از ماجرای «اسم» و نگاه به آن بیان شده. اسم‌های خاص تا عام، اسم‌های مقدس و نگاهی که در فرهنگ‌های مختلف به اسم‌گذاری افراد وجود دارد، از مطالب این بخش هستند. تنوع اعتقادات که بر شیوه‌های اسم‌گذاری هر جامعه‌ای تأثیر می‌گذارد و تغییراتی که در طی زمان ایجاد شده، از اطلاعات خواندنی و جذاب این بخش هستند.

بخش دوم به تحلیل زبانی اسم‌های مستعار طنز اختصاص دارد. در این بخش نویسنده قدرت ابداع در ساخت واژگان و جنبه‌های معنایی و بهره‌مندی از آرایه‌های ادبی را مهمترین مشخصه اسامی مستعار طنزپردازان از دوران مشروطه می‌داند. مطالب این بخش ضمن تحلیل، اطلاعاتی درباره زبان‌شناسی نیز به مخاطب می‌دهد.
اسامی مستعار طنزپردازان در این بخش براساس جنبه‌های معنایی و آرایه‌های ادبی معرفی می‌شوند. در هر قسمت ضمن برشمردن ویژگی‌های استفاده شده، نمونه اسامی نیز ذکر می‌شود و از شیوه‌های مختلفی که به صورت ترکیبی یا تغییرات صورت‌های آوایی و املایی برای ساخت اسامی مستعار استفاده شده نیز نمونه‌هایی آورده می‌شود.

و در نهایت بخش سوم کتاب به طنزپردازان و اسامی مستعارشان اختصاص دارد. اسامی طنزنویسان ایرانی به ترتیب حروف الفبا در این بخش قرار گرفته و در مقابل نام هرکدام، اسامی مستعار مختلفشان آمده است و پس از آن نام نشریاتی که با آنها همکاری داشته‌اند و این اسامی در آنها به‌کار برده شده. البته اسامی هم هستند که نام نشریه‌ای برایشان نیامده و پژوهشگر مشخص نکرده است که این اسامی مستعار در کجا استفاده شده‌اند.

محمدرضا اصلانی دارای مدرک دکترا در رشته زبان‌شناسی است. او پیش از این نیز کتاب فرهنگ واژگان و اصطلاحات طنز را منتشر کرده. از دیگر آثار او می‌توان به سیری در آثار داستان‌نویسان کرد و دریایی که همیشه طوفانی بود (سیری در زندگی و آثار صادق چوبک) اشاره کرد.

بخشی از کتاب

در تمدن‌های کهن هم ملت‌ها دریافته بودند که هر اسمی فرکانس و انرژی خاص خود را دارد و بر زندگی صاحب اسم تأثیرگذار است. بومیان آمریکا سنتی داشتند که وقتی وارد مرحله جدیدی از زندگی خود می‌شدند، اسم خود را عوض می‌کردند. برخی از سرخپوستان دو اسم داشتند که یکی را برای دیگری آشکار نمی‌کردند زیرا این اسم قدرتی داشت که می‌توانست به شخص دیگری منتقل شود.
مردم برخی از کشورها، در اموری مانند ازدواج، اسم افراد را هم در نظر می‌گیرند. در کشور میانمار (برمه)، حروف اول اسم کودک مرتبط با روزی است که کودک متولد شده است. آنها اعتقاد دارند برخی از روزها با هم سازگاری ندارند، پس افرادی که این روزها متولد می‌شوند، نمی‌توانند با هم ازدواج کنند. مردم کره هم از ازدواج با کسانی که نام خانوادگی یکسان دارند، اکراه دارند.