اولین تپش های عاشقانه قلبم

اولین تپش های عاشقانه قلبم نامه‌های فروغ فرخزاد است به پرویز شاپور. نامه‌هایی عاشقانه که حتی نام کتاب هم برگرفته از جملات یکی از نامه‌های فروغ است.

فروغ البته نیازی به معرفی ندارد، زنی که شعر و زندگی‌اش همراه با جسارت بود و هنرش یگانه، آن چنان که هنوز هم اشعارش جاودان مانده. اما اگر پرویز شاپور را فقط به عنوان همسر پیشین فروغ می‌شناسید خوب است بدانید که او هم هنرمند طنازی بود و مبدع کاریکلماتور در ادبیات فارسی.

نامه‌های فروغ را عمران صلاحی منتشر کرده است. او سال‌ها دوست صمیمی پرویز شاپور بود. دوستی آنها از نشریه توفیق شروع شد و تا زمان مرگ شاپور در سال 1378 ادامه داشت.نامه‌ها را شاپور به پسرش کامیار داده بوده و او هم در اختیار صلاحی قرار می‌دهد. برای همین است که روی کتاب نام هردونفر ذکر شده اما کامیار دل خواندن نامه‌ها را نداشته و برای همین صلاحی تصمیم به انتشار آنها می‌گیرد چون به نظرش این نامه‌ها دیگر نه متعلق به شاپور است و نه کامیار، بلکه میراث ادبی این سرزمین است.

صلاحی نامه‌ها را با دقت بررسی کرده، کلماتی که به کلی پاک شده‌اند را بر اساس بافت جمله پیدا کرده و کوشیده که تا جای ممکن ترتیب زمانی آنها را پیدا کند. او نامه‌ها را به سه دوره تقسیم کرده است: پیش از پیوند، پیوند و پس از پیوند.

به غیر از جذابیت نامه‌ها و آشنایی با روحیات و افکار فروغ در سال‌های نوجوانی و جوانی (او 16ساله بود که با شاپور ازدواج کرد)، بخش جالب ماجرا در همین تقسیم‌بندی صلاحی نهفته است. نامه‌های فروغ به شاپور حتی بعداز جدائیشان هم ادامه دارد. فروغ گرچه از شاپور جدا شده اما همچنان حس عشق و دوستی نسبت به او دارد و شاپور هم همچنان حمایت خود را از او دریغ نکرده.

گرچه ماجرای زندگی مشترک فروغ و شاپور همیشه منتقدانی در دو طیف ماجرا داشته است اما این نامه‌ها و البته توضیحات صلاحی جنبه دیگری از شخصیت این دو نفر و رابطه‌شان را روشن می‌کند.

صلاحی به غیر از چاپ نامه‌ها کار ارزشمند دیگری نیز در بخشی با نام افزوده‌ها انجام داده و در آنجا به شعرهایی از فروغ اشاره کرده که فضای آنها در نامه‌هایش هم وجود دارد. همین‌طور به یادداشت‌هایی از فروغ در تقویم بغلی‌اش که در آنها ابیاتی از اشعار سعدی و سایه است و به گمان صلاحی توجه فروغ به سعدی خود می‌تواند موضوع یک تحقیق باشد.

یکی دیگر از ویژگی‌های جذاب کتاب، مقدمه صلاحی است که آن را به صورت نامه برای کامیار نوشته است. کامیار، فرزند مشترک فروغ و شاپور که اتفاقات خانوادگی باعث شد از مادرش جدا شود اما تا پایان عمر در کنار پدرش ماند. نامه صلاحی به کامیار (به عنوان مقدمه کتاب) هم از دلایل انتشار نامه‌ها می‌گوید، هم از ویژگی‌های فروغ و شاپور و هم در کنار قلم طنازانه صلاحی، این احساس را به خواننده می‌دهد که صلاحی خواسته به کامیار هم یادآوری کند که چه جایگاه مهمی در ذهن و زبان فروغ داشته.

کتاب اولین تپش های عاشقانه قلبم در زمانی منتشر شد که سال‌ها از مرگ فروغ و چندسالی از مرگ شاپور گذشته بود. حالا نه تنها عمران صلاحی هم رخ در خاک کشیده بلکه حتی کامیار نیز دیگر در این جهان نیست. و تنها صدای کلمات است که مانده.

بخشی از کتاب

در این که من تو را دوست دارم هیچ شکی نداشته باش ولی در این که موجود خوشبختی هستم و آیا توانسته‌ام تو را هم خوشبخت و راضی نگه دارم همیشه شک دارم پرویز امروز وقتی نامه تو را خواندم بی‌اختیار قلبم فرو ریخت من نمی‌خواهم تو را در زندگی رنج بدهم پرویز من لیاقت تو را ندارم و باید دنبال سرنوشت تیره خودم بروم تو هیچ وقت نباید به من رحم کنی چون شوقی که من به هنرم دارم آن قدر بر من مسلط است که دیگر به هیچ چیز توجهی ندارم وقتی با تو هستم و وقتی تسلیم زندگی عادی می شوم حس می‌کنم و برایم ثابت می‌شود که پیشرفتی عایدم نخواهد شد و وقتی تصمیم می‌گیرم از تو جدا شوم موجی از عشق و محبت قلبم را فرا می‌گیرد و زبون و بیچاره‌ام می‌کند پرویز مدتی‌ست که بدبخت هستم بدبخت نمی‌دانم چه سرنوشتی انتظار مرا می‌کشد از آینده بیمی ندارم زیرا بالاتر از همه چیز مرگ است و اگر من بمیرم بدون شک هم تو را راحت کرده‌ام و هم خودم را ولی من نمی‌خواهم وجود من باعث ننگ و عذاب تو باشد.

شاید این مطالب را هم دوست بدارید:

1.  فروغ: حرفهای تو این ارزش را دارد که به یاد بماند
   • فروغ: خیلی خوشحالم که رفته‌ای به جایی که نشانی از این زندگی قلابیِ روشنفکریِ تهران ندارد. برای تو که هوش و ذوق فراوانی داری و همچنین معصومیّت و پاکیزگی فراوان و همچنین ذهنی پاک و تأثیرپذیر، یک دوره زندگی مستقل و دور از جریان‌های مصنوعی و کم‌عمق، بهترین زمینه و پشتوانه‌ی تکامل می‌تواند باشد.
2. کتاب‌هایی درباره‌ی فروغ فرخزاد
   • سالانه درباره‌ی فروغ کتاب‌های زیادی تولید می‌شود اما بخش عمده‌ای از آن‌ها تکرار مکررات است به شیوه‌ی گردآوری آثار پیشینیان. حجم عمده‌ی بسیاری از این کتاب‌ها را شعرهای خود فروغ تشکیل می‌دهند و در برخی از آن‌ها دل‌نوشته‌ها و مقالات غیرپژوهشی فرصت کتاب‌شدن پیدا کرده‌اند.
3. فروغ، از دریچه‌ی دید پاریس ریویو
   • جوانا اسکاتس (Joanna Scutts)، منتقد ادبی، مورخ فرهنگ و نویسنده است. اسکاتس ستون ثابتی در نشریه‌ی پاریس ریویو‌ به نام Feminize Your Canon دارد؛ و در هر شماره به معرفی یک زن تاثیرگذار در حوزه‌های فرهنگی و هنری می‌پردازد.
4. غاده السمان، همتای فروغ در شعر عرب
   • غاده السمان پیش از آن‌که شاعر باشد در جهان ادبیات عرب به عنوان یک نویسنده‌ی پیشرو شناخته می‌شود. نویسنده‌ای در پی شکل دادن به ایده‌ی وطنی درگیر جنگ.