نتایج جستجو برای: رضا براهنی

نقد ماندگار فرصتی است برای معرفی نقدنویسان ایرانی. در این بخش هربار یکی از چهره‌های نقد ادبیات فارسی را با نمونه‌هایی از نقدهای ماندگارش معرفی می‌کنیم. آشنایی با افرادی که در این مسیر گام برداشتند و خواندن نقدهای ایرانی، می‌تواند ارائه‌دهنده تجربیاتی باشد که مسیر نقدنویسی را روشن نگه دارد؛ زیرا نقد یکی از راه‌های شناخت، روشنگری و تغییر است. دومین پرونده نقد ماندگار به معرفی رضا براهنی اختصاص دارد.

جهان پهلوانا گجسته باد آن روز که به هتل آتلانتیک پا گذاشتید؛ امروز دوازدهم دی سال 1402 هجری شمسی است و تا پنج روز دیگر پنجاه و ششمین سالِ آغاز جاودانگی‌تان در این هتل رقم می‌خورد.

متنی که پیش روی شماست، نقد رضا براهنی درباره‌ی نمایشنامه‌ی «مرگ یزدگرد» اثر بهرام بیضایی است که در زمستان 1370 در کتاب روشن به کوشش حمید مجد به چاپ رسیده. رضا براهنی در این یادداشت کتاب مرگ یزدگرد را از منظر زبانشناسی مورد بررسی قرار می‌دهد. او بر این باور است که اگر در یک تراژدی امروزین، می‌خواهیم از گذشته زبان استفاده کنیم، باید روش باستان‌شناختی ادبی را کنار بگذاریم، به دنبال بازآفرینی گذشته و یا مرمت زبان گذشته برای استفاده امروز نباشیم، بلکه آن زبان را با ریشه‌های خلاقه امروزین، در کنار زبان امروز، به طور طبیعی قرار دهیم.

در یک بررسی کامل از رمان حجیم و 1270 صفحه‌ای رضا براهنی «رازهای سرزمین من» بحث به مسائل زیر کشیده می‌شود: زیاده‌گویی، رئالیسم جادویی، چندصدایی، انقلاب ضد آمریکایی و زبان آذری. روبرت صافاریان در نقد زیر ابتدا به اسکلت داستان و به دست دادن خلاصه‌ای از آ‌نچه در این رمان مفصل می‌خوانید پرداخته است و سپس درمورد بحث‌های عمومی درباره مسائل ذکرشده در بالا نوشته است.

این یادداشتی است در سوگ رضا براهنی. براهنی به تنهایی یک مکتب ادبی است، یک جریان روشن‌فکری که گاه‌وبی‌گاه به حاشیه می‌رود اما خاموش نمی‌شود و از حرکت نمی‌ایستد. فکر می‌کنم براهنی بیش از همه چیز دنبال کشف بوده است. دنبال کشف قله‌های دور و بلند ادبیات. دنبال کشف بوده تا آماده شود برای فتح. آماده شود برای خودنمایی و خودش را با مشقت برساند به آن بالا. پرچمش را بر ستیغ قله بکوبد، به این زیری‌ها دست تکان دهد و متکبرانه سُر بخورد پایین.

رضا براهنی رمان «آزاده خانم و نویسنده‌اش» را سال 1376 با نشر قطره منتشر کرد. کمتر از یک سال بعد از چاپ این رمان پرورق، در شماره 128 مجله آدینه، بیژن بیجاری تحلیلی بر این رمان نوشت که از نمونه‌های خوب موشکافی و تحلیل یک رمان به شمار می‌رود. خواندن آن بعد از ربع قرن خالی از لطف نخواهد بود. به‌خصوص که ادبیات دیرتر از هرچیزی کهنه می‌شود.

ماجرای مخالفت رضا براهنی با برنامه‌ی چهار شاعر (سایه، کسرایی، نادرپور و مشیری) حالا دیگر خیلی مشهور است. اما این ماجرا بدون گزارش-مقاله‌ای که براهنی در مجله فردوسی در سال 1346 درمورد آن نوشت اینقدر مشهور نمی‌ماند. این مقاله که در ضمن نمودی است از دعواهای جدی ادبی در آن روز و لحن و تندی و تیزی آن دعواها، را می‌توانید در این‌جا بخوانید. اصل مقاله در مجله فردوسی سال 1346 چاپ شده است. روی جلد این شماره از مجله کاملا به جنگ شش روزه اعراب و اسراییل اختصاص یافته بود.

مجموعه شعر بلند شرایط شامل دوازده تکه و یک مؤخره است. چنان که خود شاعر نام‌گذاری کرده، اما این تکه‌ها مستقل از هم نیستند. تکه‌ها شامل موتیف‌هایی هستند که در هر بخش سر برمی‌آورند و گویا می‌خواهند در کنار هم اندیشه‌ی واحدی را منتقل کنند. فرشاد سنبل‌دل، از آن‌جا که خود نیز یکی دو بار در این مجموعه به نام رضا براهنی اشاره می‌کند، گویا گوشه چشمی به منظومه‌ی اسماعیل داشته است.

حسن میرعابدینی در جلد سوم کتابش آثار آفریده شده در مقطع زمانی بعد از انقلاب ۵۷ تا سال ۱۳۷۰ را بررسی می‌کند. دورانی پراهمیت. آثار ابتدای این مقطع زمانی درگیر سیاست‌زدگی دوران هستند و آثار اواخر دهه شصت در تقابل با این سیاست‌زدگی به فضاهای ذهنی رو می‌آورند.
دهه شصت همچنین دوران بعضی از مفصل‌ترین یا مطرح‌ترین رمان‌های ادبیات داستانی ماست. علاوه بر دواثر پیش‌گفته از محمود دولت‌آبادی، رازهای سرزمین من و آواز کشتگان از رضا براهنی، داستان یک شهر و زمین سوخته از احمد محمود، کارهای اصلی اسماعیل فصیح و سمفونی مردگان عباس معروفی همه در این دهه نوشته شده‌اند.

جاسوس یا مأمور مخفی دو روی یک سکه‌اند. بسته به اینکه از کدام جانب به قضیه نگاه کنیم، تعبیر متفاوتی خواهیم داشت. اما درهرحال این شخصیت با ویژگی‌هایی که دارد همیشه مورد توجه بوده. در دنیای کتاب‌ها نیز آثار فراوان مستند و داستانی درباره‌شان وجود دارد که هرکدام بخش‌هایی از شخصیت، کار و اهداف این افراد را روشن می‌کند.